Uống Lá Cây Gì Tốt Cho Phổi? Những Loại Lá Nên Biết

Uống lá cây gì tốt cho phổi?

Một số loại lá như húng chanh, cây thuốc dòi, tía tô và bạc hà thường được sử dụng dưới dạng nước uống hoặc trà thảo mộc để làm dịu họng, hỗ trợ khi ho và giúp đường hô hấp dễ chịu hơn. Tuy nhiên, mức độ bằng chứng của từng loại không giống nhau và không nên hiểu “tốt cho phổi” là có khả năng chữa bệnh hoặc làm sạch phổi.

Khi đang ho hoặc có nhiều đờm, bản thân việc bổ sung đủ nước cũng có ích vì giúp chất nhầy bớt đặc và dễ khạc ra hơn. Vì vậy, khi cảm thấy dễ chịu hơn sau một ly nước thảo mộc ấm, tác dụng đó có thể đến từ cả nước ấm, lượng nước được bổ sung và thành phần của thảo mộc chứ không nhất thiết hoàn toàn do loại lá đang sử dụng.

1. Húng chanh

Húng chanh là loại lá quen thuộc trong kinh nghiệm dân gian khi bị ho, đau họng hoặc có đờm. Lá có mùi thơm đặc trưng và thường được hấp, chưng hoặc nấu nước uống. Việc sử dụng húng chanh cho các triệu chứng hô hấp cũng xuất hiện trong nhiều hệ thống y học dân gian, nhưng bằng chứng lâm sàng hiện nay chưa đủ để xem húng chanh là phương pháp điều trị bệnh phổi.

Vì vậy, nếu chỉ ho nhẹ hoặc khó chịu ở cổ họng, húng chanh có thể được xem như một thức uống hỗ trợ nếu cơ thể phù hợp. Người đang bị viêm phổi, hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc một bệnh hô hấp đã được chẩn đoán không nên bỏ thuốc để chuyển sang uống húng chanh.

2. Cây thuốc dòi

Cây thuốc dòi, còn gọi là cây bọ mắm, là một thảo dược được sử dụng khá phổ biến trong dân gian Việt Nam để hỗ trợ khi ho, có đờm và một số vấn đề về đường hô hấp. Cây có tên khoa học là Pouzolzia zeylanica; phần trên mặt đất, bao gồm lá, được sử dụng làm dược liệu.

Trong dân gian còn có kinh nghiệm sử dụng cây thuốc dòi cho người mắc một số bệnh về phổi. Tuy nhiên, kinh nghiệm sử dụng lâu đời không đồng nghĩa cây thuốc dòi đã được chứng minh có thể điều trị viêm phổi, lao phổi hoặc những tổn thương thực thể tại phổi. Vì vậy, phù hợp hơn là xem đây như một thảo dược hỗ trợ triệu chứng trong những trường hợp thích hợp, không phải thuốc thay thế điều trị.

3. Lá tía tô

Tía tô là một loại rau gia vị có thể dùng làm nước uống, nhưng bằng chứng về tác dụng trực tiếp đối với bệnh phổi ở người hiện còn hạn chế. Các nghiên cứu về Perilla frutescens ghi nhận nhiều hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa và chống viêm; một số nghiên cứu trên tế bào và động vật cũng đang tìm hiểu khả năng bảo vệ đường hô hấp.

Điều đó chưa đủ để kết luận uống nước lá tía tô có thể chống viêm hoặc phục hồi phổi ở người. Nếu thích hương vị, bạn có thể sử dụng tía tô như một phần của chế độ ăn hoặc một loại nước thảo mộc, nhưng không cần uống thật đặc hay dùng với kỳ vọng chữa bệnh phổi.

4. Lá bạc hà

Trà bạc hà có thể tạo cảm giác mát và dễ chịu ở vùng miệng, họng, nhưng cảm giác thông thoáng không đồng nghĩa phổi đã được “làm sạch”. Menthol tạo ra cảm giác mát đặc trưng khiến nhiều người cảm thấy đường thở thoải mái hơn, trong khi bằng chứng hiện có chưa cho phép kết luận bạc hà điều trị được bệnh phổi.

Trà pha từ lá bạc hà nhìn chung có thể dùng như một thức uống thông thường ở người trưởng thành phù hợp. Tuy nhiên, không nên suy từ một tách trà bạc hà sang việc tự uống tinh dầu bạc hà hoặc sử dụng tinh dầu đậm đặc, vì dạng sử dụng và mức độ an toàn không giống nhau.

Nước lá thảo mộc thực sự hỗ trợ đường hô hấp như thế nào?

Nước lá thảo mộc có thể giúp người uống bổ sung nước, làm dịu vùng họng và trong một số trường hợp hỗ trợ giảm cảm giác khó chịu khi ho. Tác dụng này khác hoàn toàn với việc điều trị tổn thương ở phổi.

Làm dịu cổ họng khi bị kích thích

Ho không phải lúc nào cũng bắt nguồn trực tiếp từ phổi. Cổ họng bị khô hoặc kích thích cũng có thể khiến bạn ho nhiều và cảm thấy khó chịu. Một thức uống ấm phù hợp có thể làm vùng họng dễ chịu hơn, đặc biệt trong những đợt cảm lạnh hoặc nhiễm trùng hô hấp nhẹ.

Bổ sung nước giúp chất nhầy bớt đặc

Khi có nhiều đờm, uống đủ nước giúp chất nhầy bớt đặc và dễ khạc ra hơn. Đây là lợi ích của việc cung cấp đủ dịch cho cơ thể, vì vậy không nên quy toàn bộ tác dụng này cho một loại lá cụ thể.

Một số loại lá chứa hoạt chất đang được nghiên cứu

Húng chanh, tía tô và nhiều cây thuốc khác chứa các hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học. Một số đã cho thấy khả năng chống oxy hóa hoặc chống viêm trong nghiên cứu phòng thí nghiệm và trên động vật.

Tuy nhiên, kết quả trong ống nghiệm hoặc trên động vật chưa chứng minh rằng uống nước lá sẽ tạo ra tác dụng tương tự trong phổi người. Đây là lý do một loại cây có tiềm năng nghiên cứu vẫn chưa thể được gọi là thuốc chữa bệnh phổi.

Uống nước lá thảo mộc có làm sạch hoặc thải độc phổi không?

Chưa có loại nước lá thảo mộc nào được chứng minh có khả năng “rửa”, thải độc hoặc làm sạch phổi khỏi khói thuốc, bụi mịn và những chất độc đã hít vào. Phổi có những cơ chế tự bảo vệ và làm sạch riêng; điều quan trọng hơn là giảm tiếp xúc với tác nhân đang tiếp tục gây hại.

Vì vậy, người hút thuốc không thể bù lại tác hại của thuốc lá bằng cách uống húng chanh, cây thuốc dòi hay một loại trà “detox phổi”. Tương tự, người thường xuyên làm việc trong môi trường nhiều bụi cần ưu tiên các biện pháp giảm phơi nhiễm phù hợp thay vì dựa vào nước thảo mộc sau khi về nhà.

Điều này không có nghĩa các loại nước thảo mộc hoàn toàn vô ích. Bạn vẫn có thể uống một loại phù hợp để bổ sung nước, làm dịu họng hoặc cảm thấy dễ chịu hơn khi có triệu chứng nhẹ; chỉ cần không gán cho nó khả năng “làm sạch phổi” mà hiện chưa được chứng minh.

Uống nước lá thảo mộc thường xuyên có thể gây hại không?

Có thể. Thảo mộc có nguồn gốc tự nhiên không đồng nghĩa với việc có thể nấu thật đặc, phối nhiều loại hoặc uống thay nước hằng ngày mà không cần quan tâm đến liều lượng. Mức độ an toàn phụ thuộc vào loại cây, lượng sử dụng, thời gian dùng, thuốc đang uống và tình trạng sức khỏe của từng người.

Không nên nghĩ uống càng đặc thì tác dụng càng mạnh

Một loại lá có thể dùng như thực phẩm hoặc trà thảo mộc ở lượng thông thường không có nghĩa sử dụng lượng lớn sẽ tốt hơn. Khi tăng nồng độ và uống liên tục, lượng hoạt chất cơ thể tiếp nhận cũng thay đổi và nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn có thể tăng theo.

Không nên tự phối nhiều loại lá để tăng tác dụng

Húng chanh, tía tô, cây thuốc dòi hay những thảo dược khác có thành phần khác nhau. Việc mỗi loại đều được truyền miệng là “tốt cho phổi” không có nghĩa nấu chung nhiều loại sẽ cho hiệu quả tốt hơn.

Đặc biệt, người đang sử dụng thuốc điều trị, có bệnh gan, thận, tim mạch, phụ nữ mang thai hoặc người có nhiều bệnh nền nên thận trọng hơn trước khi sử dụng thảo dược thường xuyên.

Trà thảo mộc và cao chiết xuất cô đặc không giống nhau

Một tách trà pha từ lá không thể được đánh đồng với cao, viên nang hoặc chiết xuất cô đặc từ cùng một loại cây. Hàm lượng hoạt chất và mức độ phơi nhiễm có thể khác nhau đáng kể, nên cũng không thể lấy kinh nghiệm uống trà thông thường để suy ra độ an toàn của sản phẩm cô đặc.

Khi nào không nên tiếp tục tự uống nước lá thảo mộc mà cần đi khám?

Nếu chỉ ho nhẹ, khó chịu ở cổ họng và không có dấu hiệu bất thường khác, một số nước lá thảo mộc phù hợp có thể được dùng để làm dịu họng và giúp cơ thể dễ chịu hơn. Tuy nhiên, nếu đã được chẩn đoán bệnh phổi hoặc xuất hiện khó thở, đau ngực, ho ra máu, ho kéo dài hay triệu chứng ngày càng nặng, bạn không nên tiếp tục chỉ đổi từ loại lá này sang loại lá khác mà cần đi khám.

Điều quan trọng là nước lá thảo mộc chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ triệu chứng trong những trường hợp phù hợp. Ho có thể xuất hiện khi cảm lạnh, viêm họng, viêm phế quản, hen, trào ngược hoặc nhiều vấn đề khác. Cùng là ho nhưng nguyên nhân và cách xử lý không giống nhau, nên việc uống húng chanh, cây thuốc dòi hay một loại trà thảo mộc thấy dễ chịu hơn không có nghĩa nguyên nhân gây ho đã được điều trị.

Bạn nên đi khám nếu ho kéo dài trên 2 tuần, khó thở, đau ngực, ho ra máu, sốt hoặc mệt nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân hay triệu chứng có xu hướng nặng lên. Người đã mắc hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm phế quản mạn hoặc một bệnh phổi khác cũng nên đi khám khi triệu chứng thay đổi rõ rệt so với bình thường.

Với người đang điều trị bệnh phổi hoặc sử dụng thuốc dài ngày, việc muốn uống thêm thảo dược cũng nên được trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ. Một số loại thảo mộc có thể không phù hợp với bệnh nền hoặc ảnh hưởng đến thuốc đang sử dụng; vì vậy, không nên tự ngưng thuốc để chuyển sang uống nước lá.

Đặc biệt, những tình trạng dân gian thường gọi là “phổi có nước” không phù hợp để tự xử lý bằng thảo mộc. Nếu kết quả khám cho thấy có tràn dịch màng phổi hoặc một bất thường liên quan đến dịch trong lồng ngực, người bệnh cần xác định nguyên nhân và điều trị theo chẩn đoán thay vì chờ xem uống cây thuốc dòi hay một loại lá khác có làm hết dịch hay không.

Hỏi đáp thường gặp

Người bị “phổi có nước” có nên uống cây thuốc dòi không?

Không nên dùng cây thuốc dòi để thay thế việc khám và điều trị khi được chẩn đoán “phổi có nước”. Đây là cách gọi dân gian, có thể được dùng để nói đến tràn dịch màng phổi hoặc một tình trạng khác liên quan đến dịch ở phổi và màng phổi.

Cây thuốc dòi được sử dụng trong dân gian để hỗ trợ ho, tiêu đờm và một số triệu chứng đường hô hấp, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng cho thấy uống cây thuốc dòi có thể làm hết dịch màng phổi. Nếu thực sự có tràn dịch, điều quan trọng là xác định nguyên nhân gây tích dịch và điều trị nguyên nhân đó.

Người hút thuốc uống lá gì để làm sạch phổi?

Không có loại lá nào được chứng minh có thể làm sạch phổi khỏi các chất độc do thuốc lá. Húng chanh, cây thuốc dòi hoặc trà thảo mộc có thể làm họng dễ chịu hơn ở một số người nhưng không thể bù lại tổn thương do tiếp tục hút thuốc. Ngừng hút và tránh khói thuốc mới là thay đổi quan trọng đối với sức khỏe phổi.

Người thường xuyên hít khói bụi nên uống lá gì tốt cho phổi?

Không có loại nước lá nào loại bỏ được bụi đã hít vào phổi. Bạn có thể uống đủ nước hoặc một loại trà thảo mộc phù hợp để giữ vùng họng dễ chịu, nhưng việc giảm tiếp xúc với bụi, khói và sử dụng phương tiện bảo vệ phù hợp vẫn quan trọng hơn.

Uống nước húng chanh hằng ngày có tốt cho phổi không?

Không cần uống húng chanh hằng ngày chỉ với mục đích “bổ phổi”. Húng chanh thường được sử dụng khi ho hoặc khó chịu đường hô hấp, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy người khỏe mạnh uống liên tục sẽ giúp phổi khỏe hơn hoặc phòng được bệnh phổi.

Uống nước tía tô có giúp giảm ho không?

Tía tô được sử dụng trong ẩm thực và y học truyền thống, nhưng bằng chứng lâm sàng về khả năng giảm ho ở người hiện còn hạn chế. Có thể dùng tía tô như thực phẩm hoặc nước uống nếu phù hợp, nhưng không nên thay thuốc điều trị ho bằng nước tía tô khi chưa biết nguyên nhân.

Trà bạc hà có giúp dễ thở hơn không?

Menthol trong bạc hà có thể tạo cảm giác mát và thông thoáng hơn, nhưng cảm giác đó không chứng minh đường thở đã mở rộng hay chức năng phổi được cải thiện. Vì vậy, trà bạc hà có thể là thức uống dễ chịu nhưng không phải phương pháp điều trị khó thở.

Bị viêm phế quản có uống cây thuốc dòi hoặc húng chanh được không?

Một số người có thể dùng những thảo dược này như thức uống hỗ trợ, nhưng không nên dùng để thay thế điều trị viêm phế quản. Nếu ho nhiều, khó thở, sốt, đau ngực hoặc triệu chứng kéo dài, cần được đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ tiếp tục uống thảo mộc.

Người bị hen có nên uống trà thảo mộc không?

Người bị hen không cần kiêng tất cả trà thảo mộc, nhưng cũng không nên dùng thảo mộc để thay thuốc kiểm soát hoặc thuốc cắt cơn hen. Nếu một loại thảo mộc từng gây dị ứng hoặc khiến triệu chứng hô hấp xuất hiện sau khi uống, nên ngừng sử dụng và trao đổi với bác sĩ.

Uống trà thảo mộc thấy bớt ho có nghĩa phổi đã khỏe hơn không?

Không nhất thiết. Cổ họng bớt kích thích, đờm loãng hơn hoặc cảm giác ho giảm có thể khiến bạn dễ chịu hơn, nhưng những thay đổi đó không đủ để đánh giá tình trạng của phổi. Nếu đang mắc bệnh hô hấp, cần dựa vào diễn tiến bệnh và đánh giá chuyên môn thay vì chỉ dựa vào cảm giác sau khi uống.

Có nên nấu húng chanh, tía tô và cây thuốc dòi chung để uống không?

Không có cơ sở để cho rằng phối nhiều loại lá sẽ giúp phổi tốt hơn so với sử dụng từng loại phù hợp. Nếu chỉ muốn một thức uống hỗ trợ khi có triệu chứng nhẹ, không cần tự phối thật nhiều thảo dược hoặc nấu quá đặc với mong muốn tăng tác dụng.

Trẻ em bị ho có nên tự cho uống các loại lá thảo mộc không?

Không nên áp dụng liều dùng của người lớn cho trẻ em hoặc tự phối nhiều loại thảo mộc cho trẻ. Ho ở trẻ có nhiều nguyên nhân và độ tuổi cũng ảnh hưởng đến mức độ an toàn của từng sản phẩm. Nếu trẻ nhỏ, ho kéo dài, thở bất thường, sốt cao hoặc ăn uống kém, nên đưa trẻ đi khám thay vì tiếp tục thử nhiều loại lá.