Tác dụng của đông trùng hạ thảo đối với người già: Bằng chứng và lưu ý

Các lợi ích trong bài chủ yếu dựa trên nghiên cứu về Cordyceps militaris và các hoạt chất của nấm, trong đó không phải tác dụng nào cũng đã được chứng minh trực tiếp trên người cao tuổi. Kết quả nghiên cứu về nguyên liệu cũng không có nghĩa mọi sản phẩm chứa đông trùng hạ thảo đều mang lại tác dụng giống nhau, vì sản phẩm hoàn chỉnh còn khác nhau về dạng nguyên liệu, hàm lượng và công thức phối hợp.

Đông trùng hạ thảo có tác dụng gì với người già?

Đông trùng hạ thảo được nghiên cứu nhiều về khả năng hỗ trợ sức đề kháng, thể lực và chống oxy hóa; đây cũng là những hướng đáng chú ý hơn khi nói đến việc bồi bổ sức khỏe cho người lớn tuổi. Các nghiên cứu về gan, tim mạch, hô hấp, đường huyết và nhận thức cũng đã được thực hiện, nhưng nhiều kết quả vẫn chủ yếu đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng hoặc chưa có đủ dữ liệu trực tiếp trên người cao tuổi.

Vì vậy, không nên hiểu tất cả những hướng nghiên cứu dưới đây là các công dụng đã được xác nhận như nhau. Với người lớn tuổi, dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, bệnh nền và thuốc đang dùng vẫn ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe và không thể được thay thế bằng một sản phẩm bồi bổ.

1. Hỗ trợ tăng cường sức đề kháng

Đông trùng hạ thảo có thể hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch, trong đó Cordyceps militaris đã có một số nghiên cứu trên người ghi nhận thay đổi ở hoạt tính tế bào NK và các chỉ dấu miễn dịch. Đây là một trong những hướng đã có dữ liệu trên người trưởng thành, dù chưa thể khẳng định mức độ tác dụng sẽ giống nhau ở người cao tuổi.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng năm 2024 trên đồ uống Cordyceps militaris ở người trưởng thành khỏe mạnh đã khảo sát đáp ứng miễn dịch sau thời gian sử dụng. Một nghiên cứu trước đó ở nam giới khỏe mạnh cũng ghi nhận ảnh hưởng nhất định đến miễn dịch qua trung gian tế bào.

Với người lớn tuổi, sức đề kháng còn liên quan chặt chẽ đến dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động, vaccine, bệnh nền và thuốc đang sử dụng. Vì vậy, đông trùng hạ thảo có thể là một lựa chọn dùng thêm khi có nhu cầu bồi bổ nhưng không thay thế những yếu tố chăm sóc sức khỏe này.

2. Hỗ trợ duy trì thể lực và sức bền

Cordyceps militaris có tiềm năng hỗ trợ khả năng vận động và sức bền, nhưng các nghiên cứu lâm sàng hiện có chưa được thực hiện riêng trên người già. Một số nghiên cứu ở người trưởng thành khỏe mạnh đã ghi nhận những thay đổi tích cực về khả năng chịu đựng khi vận động sau khi sử dụng Cordyceps.

(Ảnh: Đông trùng hạ thảo được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ thể lực và sức bền)

Hướng nghiên cứu này đáng chú ý với người lớn tuổi vì khả năng vận động và sức bền thường giảm dần theo tuổi tác. Tuy nhiên, cảm giác mệt mỏi còn có thể liên quan đến thiếu máu, bệnh tim mạch, rối loạn giấc ngủ, thuốc đang dùng hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Nếu người thân mệt mỏi kéo dài, yếu dần hoặc giảm khả năng vận động rõ rệt, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ tăng thêm sản phẩm bồi bổ. Đông trùng hạ thảo cũng không nên được xem là sản phẩm điều trị suy nhược hoặc nguyên nhân gây mệt mỏi.

3. Hỗ trợ chống oxy hóa

Các hợp chất trong Cordyceps militaris đã được nghiên cứu về hoạt tính chống oxy hóa, tạo cơ sở cho hướng hỗ trợ bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa. Đây là một hướng nghiên cứu đáng chú ý vì stress oxy hóa có liên quan đến quá trình lão hóa và nhiều vấn đề sức khỏe mạn tính.

Tuy nhiên, “chống oxy hóa” không đồng nghĩa với ngăn cơ thể lão hóa hoặc phòng ngừa mọi bệnh liên quan đến tuổi tác. Hệ thống chống oxy hóa của cơ thể còn chịu ảnh hưởng bởi chế độ ăn, vận động, giấc ngủ, thuốc lá, môi trường và nhiều yếu tố khác.

Với người lớn tuổi, lợi ích chống oxy hóa nên được hiểu là một phần trong việc chăm sóc sức khỏe lâu dài chứ không phải công dụng “chống lão hóa” toàn diện. Một sản phẩm chứa đông trùng hạ thảo cũng không thể thay thế chế độ ăn đa dạng và lối sống lành mạnh.

Những tác dụng nào của đông trùng hạ thảo vẫn cần thêm bằng chứng?

Ngoài sức đề kháng, thể lực và chống oxy hóa, Cordyceps còn được nghiên cứu ở nhiều hướng liên quan đến tim mạch, hô hấp, gan, chuyển hóa và nhận thức. Tuy nhiên, bằng chứng ở các hướng này chưa đủ để xem đông trùng hạ thảo là phương pháp điều trị bệnh, đặc biệt khi áp dụng cho người cao tuổi có bệnh nền.

4. Tiềm năng hỗ trợ sức khỏe tim mạch

Cordyceps đang được nghiên cứu về một số cơ chế có thể liên quan đến tim mạch và tuần hoàn, nhưng chưa đủ cơ sở để xem đông trùng hạ thảo là sản phẩm điều trị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc phòng ngừa huyết khối. Người lớn tuổi có bệnh tim mạch vẫn cần ưu tiên thuốc, chế độ sinh hoạt và kế hoạch theo dõi của bác sĩ.

Adenosine và một số hợp chất trong Cordyceps được đề cập trong các nghiên cứu về mạch máu và chuyển hóa. Tuy nhiên, kết quả từ nghiên cứu tế bào hoặc động vật không thể được xem như bằng chứng cho hiệu quả điều trị ở người.

Người đang dùng thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông hoặc nhiều loại thuốc tim mạch cần thận trọng khi bổ sung sản phẩm mới. Nếu không chắc thành phần có dùng cùng thuốc hiện tại được hay không, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

5. Tiềm năng hỗ trợ chức năng hô hấp

Cordyceps đã được nghiên cứu về khả năng vận động, sử dụng oxy và một số khía cạnh liên quan đến chức năng hô hấp, nhưng chưa đủ bằng chứng để xem đông trùng hạ thảo là thuốc điều trị bệnh phổi. Trong cách sử dụng truyền thống, Cordyceps cũng thường được nhắc đến trong những ứng dụng liên quan đến “bổ phế”.

Ở người lớn tuổi, sức khỏe hô hấp còn chịu ảnh hưởng bởi hút thuốc, ô nhiễm, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen, nhiễm trùng và khả năng vận động. Khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức vì vậy cần được tìm nguyên nhân thay vì chỉ sử dụng sản phẩm bồi bổ.

Người có bệnh phổi mạn tính có thể quan tâm đến đông trùng hạ thảo như một sản phẩm dùng thêm, nhưng không nên tự thay đổi thuốc hoặc liệu pháp hô hấp đang sử dụng. Việc có dùng được hay không còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và thành phần của sản phẩm cụ thể.

6. Tiềm năng hỗ trợ chức năng gan và chuyển hóa

Cordyceps militaris đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ bảo vệ gan, trong đó có các cơ chế liên quan đến stress oxy hóa và phản ứng viêm. Một số nghiên cứu trên người cũng đã khảo sát tính an toàn và hiệu quả của Cordyceps militaris ở người có rối loạn chức năng gan mức độ nhẹ.

(Ảnh: Cordyceps militaris đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ chức năng gan)

Những dữ liệu này chưa đủ để khẳng định đông trùng hạ thảo có thể điều trị gan nhiễm mỡ, làm giảm men gan hoặc “thải độc gan”. Người có men gan tăng, viêm gan, xơ gan hoặc đang dùng nhiều thuốc chuyển hóa qua gan nên trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung sản phẩm mới.

Cordyceps cũng đang được nghiên cứu về chuyển hóa glucose và khả năng ảnh hưởng đến đường huyết, nhưng nhiều dữ liệu tích cực hiện nay vẫn đến từ nghiên cứu tế bào hoặc động vật. Vì vậy, người bị tiểu đường không nên dùng đông trùng hạ thảo với mục đích thay thế chế độ ăn, vận động, thuốc hoặc kế hoạch theo dõi đường huyết.

Đặc biệt, người đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết nên xem kỹ thành phần của sản phẩm trước khi sử dụng. Nếu có nguy cơ tương tác hoặc thay đổi đường huyết, nên trao đổi với bác sĩ để biết có thể dùng cùng thuốc hiện tại hay không.

7. Tiềm năng hỗ trợ chức năng nhận thức

Một số nghiên cứu tiền lâm sàng đang tìm hiểu khả năng bảo vệ tế bào thần kinh và ảnh hưởng của các hợp chất trong Cordyceps đến chức năng nhận thức, nhưng bằng chứng trên người cao tuổi hiện còn hạn chế. Vì vậy, chưa có cơ sở để khẳng định đông trùng hạ thảo giúp cải thiện trí nhớ hoặc phòng ngừa suy giảm nhận thức ở người già.

Sự minh mẫn ở tuổi cao còn liên quan đến giấc ngủ, vận động, giao tiếp xã hội, huyết áp, đường huyết, thính lực và nhiều yếu tố sức khỏe khác. Những yếu tố này vẫn cần được quan tâm ngay cả khi người thân đang sử dụng thêm sản phẩm bồi bổ.

Nếu tình trạng hay quên tiến triển nhanh hoặc bắt đầu ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hằng ngày, người thân nên được thăm khám để tìm nguyên nhân. Không nên chỉ sử dụng thực phẩm bổ sung với kỳ vọng cải thiện tình trạng suy giảm nhận thức.

Đông trùng hạ thảo có giúp người già ăn ngon và bớt mệt không?

Một số người có thể cảm thấy khỏe hơn, ăn uống tốt hơn hoặc sinh hoạt thoải mái hơn trong thời gian sử dụng, nhưng những thay đổi này không phải các tác dụng riêng đã được chứng minh chắc chắn của đông trùng hạ thảo. Cảm nhận của mỗi người còn chịu ảnh hưởng bởi dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động, bệnh nền và nhiều thay đổi khác trong sinh hoạt hằng ngày.

Chán ăn ở người cao tuổi có thể liên quan đến răng miệng, thuốc, bệnh tiêu hóa, tâm lý, giảm vị giác hoặc bệnh lý khác. Nếu người thân ăn ngày càng ít, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt kéo dài, nên tìm nguyên nhân thay vì chỉ bổ sung thêm các sản phẩm được quảng bá là giúp ăn ngon hoặc tăng thể lực.

Dinh dưỡng đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất vẫn là nền tảng quan trọng để duy trì thể trạng ở tuổi cao. Đông trùng hạ thảo nếu được sử dụng cũng chỉ nên là một phần bổ sung, không thay thế những bữa ăn hằng ngày.

Đông trùng hạ thảo có nhiều dạng khác nhau như nấm nguyên thể, sản phẩm dạng nước và các công thức phối hợp thêm thảo dược hoặc dưỡng chất khác. Thành phần và công dụng của từng sản phẩm có thể khác đáng kể, vì vậy không nên lấy kết quả nghiên cứu về Cordyceps militaris để suy ra tất cả sản phẩm đều mang lại những lợi ích giống nhau.

Nếu gia đình đang tìm hiểu loại nào có thể dùng cho người thân lớn tuổi, mời bạn tham khảo bài viết về các loại Đông trùng hạ thảo cho người già để phân biệt các dạng phổ biến. Việc lựa chọn nên dựa vào thành phần, công dụng được công bố và tình trạng sức khỏe của người thân.

Người lớn tuổi có phải ai cũng nên dùng đông trùng hạ thảo?

Không. Đông trùng hạ thảo có thể được sử dụng khi người lớn tuổi có nhu cầu bồi bổ, nhưng người đang điều trị bệnh, dùng nhiều thuốc hoặc có bệnh nền phức tạp cần thận trọng hơn. Việc có dùng được hay không còn phụ thuộc vào thành phần, dạng sản phẩm, lượng đường và tình trạng sức khỏe của từng người.

Một số trường hợp dưới đây cần được xem xét riêng trước khi sử dụng. Mức độ thận trọng cũng không giống nhau giữa từng người:

• Người lớn tuổi có sức khỏe tương đối ổn định, muốn bồi bổ và duy trì sức khỏe.
• Người mới ốm dậy, tình trạng đã ổn định và muốn dùng thêm sản phẩm bồi bổ.
• Người cần kiểm soát lượng đường trong chế độ ăn.
• Người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc sử dụng nhiều loại thuốc.
• Người có bệnh gan, thận, tim mạch hoặc bệnh chuyển hóa cần được theo dõi.
• Người từng dị ứng với nấm hoặc thành phần có trong sản phẩm.

Không nên áp dụng một cách sử dụng chung cho tất cả người lớn tuổi, nhất là khi người thân đang điều trị bệnh hoặc dùng nhiều thuốc. Nếu thuộc nhóm cần thận trọng, mời bạn tham khảo bài viết Ai không nên dùng đông trùng hạ thảo? để kiểm tra kỹ hơn trước khi sử dụng.

Người cao tuổi nên sử dụng đông trùng hạ thảo như thế nào?

Người cao tuổi nên chọn sản phẩm có thành phần và lượng dùng rõ ràng, sử dụng đúng hướng dẫn và theo dõi phản ứng của cơ thể trong quá trình dùng. Không nên tự tăng lượng với mong muốn nhận được tác dụng nhanh hơn, đặc biệt khi người thân đang dùng nhiều thuốc hoặc sản phẩm bổ sung khác.

Nếu dùng nấm nguyên thể, cần tuân thủ hướng dẫn về lượng nấm và cách pha hoặc chế biến. Với dạng nước uống, viên nang hoặc sản phẩm phối hợp thảo dược, nên đọc đầy đủ thành phần vì mỗi dòng có thể khác nhau về lượng Cordyceps, đường, dược liệu và phụ liệu.

Người đang điều trị bệnh không nên tự bỏ thuốc hoặc thay đổi cách điều trị khi bắt đầu sử dụng đông trùng hạ thảo. Sản phẩm bồi bổ chỉ có vai trò hỗ trợ và không thay thế thuốc hoặc hướng dẫn của bác sĩ.

Tùy dạng sản phẩm mà lượng dùng, cách chế biến và thời điểm sử dụng có thể khác nhau. Mời bạn tham khảo bài viết Cách dùng đông trùng hạ thảo để tìm hiểu cụ thể hơn trước khi dùng thường xuyên.

Kết luận

Tác dụng của đông trùng hạ thảo với người già đáng chú ý nhất ở các hướng hỗ trợ sức đề kháng, thể lực và chống oxy hóa, nhưng bằng chứng trực tiếp trên người cao tuổi vẫn còn hạn chế. Những hướng liên quan đến tim mạch, hô hấp, gan, đường huyết và nhận thức cần được hiểu là tiềm năng đang được nghiên cứu, không phải công dụng điều trị đã được xác nhận.

Với gia đình đang tìm sản phẩm từ Cordyceps militaris cho người thân lớn tuổi, Đông trùng hạ thảo Hector có các lựa chọn từ dạng nấm đến sản phẩm dạng nước với thành phần và công thức phối hợp khác nhau. Khi lựa chọn, nên xem công dụng được công bố, thành phần của từng dòng và lợi ích người thân đang muốn bổ sung.

Hỏi đáp thường gặp

Người bệnh ung thư có dùng được đông trùng hạ thảo không?

Người đang điều trị ung thư nên hỏi bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng đông trùng hạ thảo. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng về cordycepin và Cordyceps militaris đang khảo sát hoạt tính liên quan đến tế bào ung thư, nhưng điều đó không có nghĩa đông trùng hạ thảo đã được chứng minh có thể điều trị ung thư hoặc giảm tác dụng phụ của hóa trị, xạ trị ở người.

Đông trùng hạ thảo có bổ phổi không?

Cordyceps được nghiên cứu về một số khía cạnh liên quan đến khả năng vận động, sử dụng oxy và chức năng hô hấp, nhưng không nên xem đông trùng hạ thảo là thuốc bổ phổi hoặc thuốc điều trị bệnh phổi. Người mắc bệnh phổi mạn tính vẫn cần điều trị theo hướng dẫn chuyên môn và không nên tự thay đổi thuốc khi sử dụng thêm sản phẩm bồi bổ.

Đông trùng hạ thảo có tốt cho gan không?

Cordyceps militaris đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ chức năng gan, nhưng chưa đủ cơ sở để dùng đông trùng hạ thảo thay cho việc điều trị bệnh gan. Người có men gan cao, viêm gan, xơ gan hoặc bệnh gan mạn nên ưu tiên chẩn đoán, điều trị và theo dõi y khoa.

Đông trùng hạ thảo có tốt cho tim mạch không?

Đông trùng hạ thảo đang được nghiên cứu về một số cơ chế liên quan đến tim mạch, nhưng chưa đủ bằng chứng để xem đây là giải pháp ổn định huyết áp, giảm cholesterol hoặc ngừa huyết khối. Người lớn tuổi đang điều trị bệnh tim mạch cần tiếp tục dùng thuốc và theo dõi theo chỉ định của bác sĩ.

Đông trùng hạ thảo có tốt cho thận không?

Bằng chứng hiện tại chưa đủ để khẳng định đông trùng hạ thảo cải thiện chức năng thận ở người bệnh thận. Người suy thận, đặc biệt người bị bệnh thận mạn hoặc đang chạy thận, không nên tự sử dụng thực phẩm bổ sung nếu chưa trao đổi với bác sĩ.

Nếu quan tâm đến những trường hợp cần thận trọng và các rủi ro có thể gặp khi sử dụng, mời bạn tham khảo bài viết Những tác hại của đông trùng hạ thảo mà người bán chưa nói. Hiểu rõ giới hạn và những trường hợp không nên tự dùng cũng quan trọng như tìm hiểu về tác dụng.

Người bị tiểu đường có dùng đông trùng hạ thảo được không?

Người bị tiểu đường có thể sử dụng trong một số trường hợp, nhưng không nên dùng đông trùng hạ thảo để thay thế thuốc hoặc chế độ kiểm soát đường huyết. Người đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết nên kiểm tra thành phần của sản phẩm và hỏi bác sĩ nếu có nguy cơ tương tác hoặc hạ đường huyết.

Người cao huyết áp có uống đông trùng hạ thảo được không?

Người cao huyết áp có thể sử dụng trong một số trường hợp nếu huyết áp đang được kiểm soát và sản phẩm không có thành phần cần tránh. Người đang dùng nhiều thuốc tim mạch, huyết áp thường xuyên dao động hoặc có bệnh tim mạch phức tạp nên hỏi bác sĩ trước khi sử dụng lâu dài.

Người mới ốm dậy có dùng đông trùng hạ thảo được không?

Người mới ốm dậy có thể dùng khi tình trạng đã ổn định và có nhu cầu bồi bổ, tăng cường sức khỏe hoặc sức đề kháng. Nếu người thân vẫn đang điều trị, mới phẫu thuật hoặc sử dụng nhiều thuốc, nên ưu tiên hướng dẫn của bác sĩ trước khi bổ sung sản phẩm.

Người lớn tuổi uống đông trùng hạ thảo mỗi ngày được không?

Có thể sử dụng hằng ngày nếu sản phẩm dành cho đối tượng này, dùng đúng lượng hướng dẫn và cơ thể dung nạp tốt. Người có bệnh nền hoặc sử dụng nhiều thuốc nên theo dõi sức khỏe và không tự tăng lượng với mong muốn nhận tác dụng nhanh hơn.

Đông trùng hạ thảo có gây mất ngủ không?

Không phải ai dùng đông trùng hạ thảo cũng bị mất ngủ, nhưng một số người có thể cảm thấy khó ngủ khi sử dụng quá muộn. Nếu nhận thấy giấc ngủ thay đổi sau khi dùng, có thể chuyển thời điểm sử dụng sang buổi sáng hoặc buổi trưa và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Đông trùng hạ thảo có làm người già ăn ngon hơn không?

Ăn ngon hơn không phải tác dụng riêng đã được chứng minh của đông trùng hạ thảo, dù một số người có thể cảm nhận việc ăn uống tốt hơn khi thể trạng và sinh hoạt chung cải thiện. Chán ăn kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân ở người cao tuổi cần được thăm khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ dùng thêm sản phẩm bồi bổ.

Nên dùng đông trùng hạ thảo bao lâu?

Không có một thời gian sử dụng cố định áp dụng cho tất cả người lớn tuổi. Thời gian dùng còn phụ thuộc vào dạng sản phẩm, lượng khuyến nghị, nhu cầu bồi bổ, khả năng dung nạp và tình trạng sức khỏe của từng người.

Nguồn tham khảo

1. Ontawong A. và cộng sự (2024). A randomized controlled clinical trial examining the effects of Cordyceps militaris beverage on the immune response in healthy adults. Scientific Reports.
2. Kang HJ. và cộng sự (2015). Cordyceps militaris Enhances Cell-Mediated Immunity in Healthy Korean Men. Journal of Medicinal Food.
3. Hirsch KR. và cộng sự (2017). Cordyceps militaris Improves Tolerance to High-Intensity Exercise after Acute and Chronic Supplementation. Journal of Dietary Supplements.
4. Jędrejko KJ, Lazur J, Muszyńska B. (2021). Cordyceps militaris: An Overview of Its Chemical Constituents in Relation to Biological Activity. Foods.
5. Heo JY. và cộng sự (2015). The Efficacy and Safety of Cordyceps militaris in Korean Adults Who Have Mild Liver Dysfunction. Journal of Clinical Nutrition.