Người già ăn uống kém nên ăn gì để đủ chất, bổ khoẻ?

Người già ăn uống kém nên ăn những thực phẩm nào?

Người già ăn uống kém nên ưu tiên những thực phẩm giàu dinh dưỡng trong phần ăn vừa phải, đặc biệt là cá, thịt, trứng, sữa, đậu phụ cùng cơm, cháo, khoai và các thực phẩm cung cấp năng lượng phù hợp. Rau củ, trái cây và chất béo vẫn cần có trong chế độ ăn, nhưng cách chuẩn bị nên dựa vào sức ăn và khả năng nhai của người thân.

Ăn uống kém ở người lớn tuổi có thể biểu hiện bằng ăn ít hơn trước, chán ăn, mau no, bỏ bữa hoặc chỉ muốn ăn một vài món quen thuộc. Khi lượng ăn đã giảm, điều quan trọng không phải là tìm một món thật “đại bổ” mà là giúp người thân ăn được nhiều chất dinh dưỡng hơn trong lượng thức ăn còn hạn chế.

Nếu người thân ăn ít nhưng vẫn nhai nuốt bình thường, gia đình không cần chuyển toàn bộ sang cháo hoặc thức ăn lỏng. Những món quen thuộc vẫn có thể giữ lại và điều chỉnh cho mềm, ẩm, dễ ăn hơn để bữa ăn vừa đa dạng vừa hợp khẩu vị.

Phần ăn nhỏ vẫn cần có đủ protein và năng lượng

Khi người già mỗi bữa chỉ ăn được một ít, gia đình nên chú ý những gì có trong phần ăn thay vì chỉ cố tăng số lượng. Một phần nhỏ có cơm hoặc cháo cùng cá, thịt, trứng hay đậu phụ thường hữu ích hơn một tô thật lớn nhưng phần lớn là nước và chứa rất ít thực phẩm.

(Ảnh: Người già ăn uống kém nên ưu tiên những món dễ ăn nhưng vẫn có thực phẩm cung cấp protein)

Protein là nhóm dinh dưỡng cần được chú ý ở người lớn tuổi. Cá mềm, thịt băm, trứng, sữa, đậu phụ hoặc các loại đậu có thể được thay đổi giữa các bữa để tránh tình trạng nhiều bữa chỉ có cơm, cháo hoặc rau.

Hướng dẫn ESPEN về dinh dưỡng ở người cao tuổi đề xuất lượng protein ít nhất khoảng 1 g/kg cân nặng/ngày, nhưng nhu cầu thực tế có thể thay đổi theo tình trạng dinh dưỡng, hoạt động thể chất và bệnh lý. Vì vậy, con số này không nên được xem là một mức cố định để gia đình tự áp dụng giống nhau cho mọi người lớn tuổi.

Ngoài protein, người ăn ít vẫn cần thực phẩm cung cấp năng lượng. Cơm, cháo, khoai hoặc ngũ cốc có thể kết hợp với một lượng chất béo phù hợp để phần ăn không cần quá lớn mà vẫn cung cấp được nhiều năng lượng hơn.

Chia nhỏ bữa có thể giúp người mau no dễ ăn hơn

Người già ăn uống kém có thể chia thành nhiều bữa nhỏ nếu mỗi lần chỉ ăn được ít hoặc thường mau no. Thay vì cố hoàn thành một phần ăn lớn trong ba bữa chính, gia đình có thể giảm lượng mỗi bữa và bố trí thêm một hoặc hai bữa nhỏ vào thời điểm phù hợp.

(Ảnh: Người ăn ít có thể chia thành nhiều bữa nhỏ thay vì cố ăn thật nhiều trong một bữa)

Chia nhỏ bữa không có nghĩa là phải cho người thân ăn liên tục. Nếu bữa phụ, sữa hoặc đồ uống được dùng quá sát bữa chính và khiến người thân không còn muốn ăn, gia đình nên điều chỉnh lại thời điểm.

Không có một số bữa cố định áp dụng cho tất cả mọi người. Có người vẫn phù hợp với ba bữa chính và một bữa phụ, trong khi người mỗi lần chỉ ăn được rất ít có thể cần nhiều bữa nhỏ hơn; điều cần theo dõi vẫn là tổng lượng thức ăn người thân ăn được trong cả ngày.

Món ăn nên dễ ăn nhưng không nhất thiết phải là cháo

Nếu người thân vẫn nhai và nuốt tốt, ăn uống kém không có nghĩa là phải chuyển toàn bộ sang cháo, súp hoặc thức ăn xay nhuyễn. Gia đình nên giữ những món quen thuộc mà người thân thích, đồng thời điều chỉnh độ mềm, độ ẩm và kích thước thức ăn khi cần.

Những thay đổi khá đơn giản như dùng thịt băm thay thịt dai, chọn cá mềm, hấp trứng, nấu rau chín kỹ hoặc thêm nước sốt vào món khô có thể giúp người thân dễ ăn hơn. Nếu khó nhai là nguyên nhân khiến lượng ăn giảm, các món ăn mềm dễ ăn cho người già có thể được thay đổi thường xuyên để người thân không phải ăn cháo hoặc súp liên tục.

Nếu thích ăn cháo, đừng nấu quá loãng

Người già ăn uống kém có thể ăn cháo nếu đây là món họ thích và dễ ăn, nhưng một bát cháo quá loãng có thể khiến người thân mau no trong khi lượng gạo, thịt, cá hoặc trứng thực sự ăn được lại không nhiều. Nếu dùng cháo làm bữa chính, gia đình nên giữ độ đặc vừa phải và kết hợp thêm những nguyên liệu phù hợp.

Cháo cá, cháo thịt, cháo trứng hoặc cháo nấu cùng đậu phụ và rau củ có thể giúp bữa ăn đa dạng hơn cháo trắng. Tuy nhiên, người vẫn ăn được cơm mềm và các món thông thường không cần bắt buộc chuyển sang cháo.

Khi chán ăn, món hợp khẩu vị cũng rất quan trọng

Người già chán ăn nên được ưu tiên những món họ thích và còn cảm thấy muốn ăn, thay vì gia đình chỉ chọn theo quan niệm món nào “bổ” hơn. Một món có nhiều chất dinh dưỡng nhưng người thân chỉ ăn được vài muỗng chưa chắc thực tế bằng món quen thuộc mà họ có thể ăn được nhiều hơn.

Gia đình có thể hỏi người thân muốn ăn gì, luân phiên những món quen thuộc và thay đổi cách chế biến để giảm cảm giác ngán. Nếu món yêu thích chưa cân đối, có thể bổ sung thêm cá, trứng, đậu phụ, rau củ hoặc những nguyên liệu phù hợp thay vì loại món đó khỏi thực đơn.

Tuy nhiên, chiều theo khẩu vị không có nghĩa là để người thân chỉ ăn một món trong thời gian dài. Gia đình có thể lấy món họ thích làm điểm bắt đầu rồi thay đổi nguyên liệu để bữa ăn vẫn có nhiều nhóm thực phẩm.

Yến, sâm và đông trùng hạ thảo có giải quyết được tình trạng ăn kém không?

Yến, sâm và đông trùng hạ thảo không thay thế được phần thức ăn đang thiếu khi người già ăn uống kém. Nếu người thân ngày càng ăn ít, ưu tiên trước hết vẫn là xem các bữa hằng ngày có cung cấp đủ thực phẩm hay không và tìm nguyên nhân nếu tình trạng kéo dài.

Yến có thể dùng như một món phụ

Yến chưng mềm và có thể dùng như một món bổ sung nếu người thân thích và ăn được. Tuy nhiên, một hũ yến không nên thay thế bữa có cơm hoặc cháo cùng cá, thịt, trứng, đậu phụ và những thực phẩm khác.

Nếu mua nước yến sào chế biến sẵn, gia đình nên đọc lượng yến, lượng đường và những thành phần khác trên nhãn. Tên gọi hoặc hình ảnh tổ yến trên bao bì chưa cho biết đầy đủ sản phẩm có những gì.

Sâm và đông trùng hạ thảo không dùng để thay bữa ăn

Sâm hoặc đông trùng hạ thảo có thể được gia đình cân nhắc như những sản phẩm chăm sóc sức khỏe khi phù hợp, nhưng không nên dùng để bù cho một bữa ăn đang thiếu năng lượng và protein. Một người vẫn ăn ngày càng ít dù dùng thêm nhiều loại “đồ bổ” vẫn có thể không nhận đủ dinh dưỡng.

Nếu người thân đã ăn uống tương đối ổn và gia đình muốn dùng thêm sản phẩm chăm sóc sức khỏe, lúc đó nên xem thành phần, công dụng, cách dùng và mức độ phù hợp của từng sản phẩm. Không cần dùng cùng lúc nhiều loại chỉ với suy nghĩ càng bổ sung nhiều thì người thân càng nhanh khỏe.

Người già ăn uống kém nên uống thêm gì?

Người già ăn uống kém có thể dùng thêm sữa, thức uống dinh dưỡng hoặc những đồ uống phù hợp giữa các bữa tùy vào phần dinh dưỡng còn thiếu và tình trạng sức khỏe. Nước yến, sâm và đông trùng hạ thảo có vai trò khác với sữa hoặc thức uống cung cấp dinh dưỡng nên không nên gom tất cả vào cùng một nhóm “nước bổ”.

Thời điểm uống cũng cần được chú ý. Nếu một ly sữa hoặc chai đồ uống khiến người thân quá no trước bữa chính, gia đình có thể chuyển sang dùng giữa các bữa để hạn chế ảnh hưởng đến lượng thức ăn.

Việc xác định người già ăn uống kém nên uống gì nên bắt đầu từ nhu cầu hiện tại: cần bổ sung dinh dưỡng, cần uống đủ nước hay chỉ muốn dùng thêm một sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Khi phân biệt được mục đích này, gia đình sẽ dễ chọn đúng nhóm đồ uống hơn.

Vitamin và thực phẩm bổ sung không thay thế được thức ăn

Vitamin hoặc thực phẩm bổ sung không thể thay cho những bữa ăn đang thiếu khi người già ăn uống kém. Việc có cần bổ sung một vitamin hay dưỡng chất cụ thể hay không nên dựa vào chế độ ăn và tình trạng sức khỏe thay vì tự mua nhiều loại để dùng cùng lúc.

Nếu người thân đang dùng sữa, viên đa vitamin và một hoặc nhiều thực phẩm bảo vệ sức khỏe, gia đình nên kiểm tra bảng thành phần để tránh bổ sung trùng lặp. Những sản phẩm có tên và mục đích quảng bá khác nhau vẫn có thể chứa một số vitamin hoặc khoáng chất giống nhau.

Đặc biệt, nếu người thân ăn rất ít trong thời gian dài thì chỉ bổ sung vitamin không giải quyết được nguyên nhân khiến lượng ăn ngày càng giảm. Khi đó, việc tìm nguyên nhân và đánh giá lại chế độ ăn quan trọng hơn việc tiếp tục mua thêm sản phẩm bổ sung.

Vì sao người già đột nhiên ăn ít hơn trước?

Người già đột nhiên ăn ít hơn trước có thể do nhiều nguyên nhân và gia đình không nên mặc định đây chỉ là biểu hiện bình thường của tuổi cao. Thay đổi khẩu vị, vấn đề răng miệng, khó nhai, thuốc đang sử dụng, bệnh cấp tính hoặc mạn tính đều có thể ảnh hưởng đến việc ăn uống.

Gia đình nên chú ý tình trạng giảm ăn bắt đầu từ khi nào, cân nặng có thay đổi hay không và có biểu hiện bất thường nào xuất hiện cùng lúc. Nếu nguyên nhân đơn giản là món ăn quá cứng hoặc khô, thay đổi cách chế biến có thể giúp người thân ăn khá hơn.

Ngược lại, nếu người thân trước đây vẫn ăn bình thường nhưng đột nhiên bỏ bữa hoặc lượng ăn giảm rõ rệt, chỉ đổi món hoặc tìm sản phẩm “kích thích ăn ngon” có thể bỏ sót nguyên nhân phía sau. Tình trạng càng kéo dài hoặc đi kèm sức khỏe giảm sút thì càng cần được chú ý.

Khi nào ăn uống kém không còn là chuyện chỉ cần đổi món?

Người già ăn uống kém nên được đánh giá khi tình trạng kéo dài, sụt cân ngoài ý muốn, yếu đi rõ rệt hoặc lượng ăn giảm nhiều so với trước. Gia đình cũng nên chú ý hơn nếu tình trạng xuất hiện đột ngột hoặc đi kèm những biểu hiện sức khỏe bất thường.

Khó nuốt, ho sặc khi ăn uống, nôn ói kéo dài, tiêu chảy kéo dài, đau khi ăn hoặc không thể duy trì đủ nước là những tình huống không nên chỉ giải quyết bằng việc nấu món mềm hơn. Với người đang điều trị bệnh, sự thay đổi rõ rệt về ăn uống cũng nên được trao đổi với người đang theo dõi điều trị.

Nếu việc ăn kém bắt đầu sau một đợt bệnh, lựa chọn người già mới ốm dậy nên ăn gì còn cần dựa vào khả năng ăn hiện tại và mức độ hồi phục. Có người chỉ cần vài ngày để trở lại bữa ăn bình thường, trong khi người khác vẫn cần những phần nhỏ và món dễ ăn trong thời gian dài hơn.

Khi muốn mua thêm thực phẩm bồi bổ cho người ăn uống kém

Khi mua thêm thực phẩm bồi bổ, gia đình nên chọn sản phẩm người thân có thể ăn hoặc uống được và có vai trò phù hợp với nhu cầu hiện tại. Một sản phẩm được quảng bá là quý hoặc cao cấp nhưng khiến người thân quá no, khó dùng hoặc không thích thì chưa chắc là lựa chọn thực tế.

Với người mỗi lần chỉ ăn được một ít, gia đình cũng nên chú ý khẩu phần của sản phẩm. Nếu người thân đang phải kiểm soát đường, muối hoặc một thành phần nào đó theo chế độ riêng, thông tin trên nhãn càng cần được kiểm tra trước khi mua.

Nếu vẫn còn phân vân mua gì tẩm bổ cho người già, gia đình nên bắt đầu từ thứ người thân đang thiếu hoặc đang gặp khó khăn rồi mới so sánh sữa, yến, sâm, đông trùng hạ thảo và những lựa chọn khác. Cách chọn này giúp tránh mua một món được xem là “bổ” nhưng lại không giải quyết đúng nhu cầu.

Câu hỏi thường gặp

Người già ăn uống kém và sụt cân nên làm gì?

Ăn uống kém kèm sụt cân ngoài ý muốn cần được chú ý vì người thân có thể đang ăn không đủ hoặc có một nguyên nhân sức khỏe phía sau. Gia đình nên theo dõi mức giảm cân và lượng ăn; nếu tình trạng tiếp tục hoặc sức khỏe yếu đi, người thân nên được đánh giá thay vì chỉ tăng thêm đồ bổ.

Người già đột nhiên bỏ ăn có nguy hiểm không?

Bỏ ăn hoặc giảm ăn đột ngột không nên được xem là chuyện bình thường chỉ vì tuổi cao. Nếu thay đổi rõ so với trước, đặc biệt khi kèm mệt nhiều, đau, sốt, nôn ói, lú lẫn hoặc những biểu hiện bất thường khác, gia đình nên tìm nguyên nhân thay vì chỉ thay đổi món ăn.

Người già ăn ít có nên ép ăn nhiều hơn không?

Gia đình không nên chỉ tập trung ép người già ăn thật nhiều trong một bữa vì điều này có thể khiến người vốn chán ăn càng ngại ăn. Nếu người thân mau no, nên thử phần ăn nhỏ hơn với những món giàu dinh dưỡng, hợp khẩu vị và tiếp tục tìm nguyên nhân nếu tình trạng kéo dài.

Người già chán ăn nên ăn gì vào buổi sáng?

Bữa sáng của người già chán ăn nên có thực phẩm cung cấp năng lượng và protein nhưng phần ăn không cần quá lớn. Tùy khẩu vị, gia đình có thể chuẩn bị cháo có cá, thịt hoặc trứng, bánh mì kèm thực phẩm giàu protein, sữa hoặc một món quen thuộc mà người thân dễ ăn.

Người già chán ăn có nên dùng thuốc kích thích ăn ngon không?

Không nên tự dùng thuốc kích thích ăn ngon chỉ vì người già ăn kém mà chưa biết nguyên nhân. Chán ăn có thể liên quan đến bệnh, thuốc đang sử dụng, răng miệng, khả năng nhai nuốt hoặc nhiều yếu tố khác nên cần xác định vấn đề trước khi nghĩ đến thuốc.

Người già ăn uống kém có nên dùng nhiều loại đồ bổ cùng lúc?

Không nên dùng nhiều loại đồ bổ cùng lúc với suy nghĩ càng dùng nhiều thì người thân càng nhanh khỏe. Nếu muốn bổ sung yến, sâm, đông trùng hạ thảo, vitamin hoặc sản phẩm khác, gia đình nên xem từng loại có thực sự cần thiết và tránh để chúng làm người thân no hơn rồi ăn ít bữa chính.

Người già ăn uống kém bao lâu thì đáng lo?

Không có một số ngày cố định để xác định mọi trường hợp ăn uống kém đã đáng lo hay chưa. Gia đình nên nhìn vào mức giảm ăn, cân nặng, sức khỏe và các biểu hiện đi kèm; nếu lượng ăn giảm rõ, kéo dài, sụt cân hoặc người thân yếu dần thì nên được đánh giá.

Làm sao biết người già đã ăn khá hơn?

Gia đình có thể theo dõi xem người thân có ăn được nhiều hơn, bớt bỏ bữa, cân nặng ổn định và sức khỏe hằng ngày có cải thiện hay không. Nếu đã thay đổi món và chia nhỏ bữa nhưng lượng ăn vẫn tiếp tục giảm hoặc người thân vẫn sụt cân, nên tìm nguyên nhân thay vì chỉ tiếp tục đổi món.