Thuốc bổ cho người già: Lựa chọn sao cho đúng?

Thuốc bổ cho người già gồm những loại nào?

Các sản phẩm thường được người tiêu dùng gọi chung là thuốc bổ có thể thuộc nhiều nhóm khác nhau như vitamin và khoáng chất, sản phẩm bổ sung dinh dưỡng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc một số loại thuốc có chỉ định cụ thể. Việc phân biệt này quan trọng vì không phải sản phẩm nào được gọi là “thuốc bổ” cũng là thuốc và không phải loại nào cũng có thể sử dụng tùy ý.

Khi tìm mua, gia đình nên đọc tên phân loại và thông tin trên nhãn thay vì chỉ nhìn vào chữ “bổ”. Một sản phẩm được giới thiệu để tăng cường sức khỏe không đồng nghĩa với thuốc điều trị, trong khi thuốc hoặc một số chất bổ sung liều cao lại có những yêu cầu sử dụng riêng.

Nên lựa chọn theo tình trạng của người sử dụng

Tình trạng hiện tại của người lớn tuổi là một trong những căn cứ quan trọng nhất khi lựa chọn sản phẩm bổ sung. Hai người cùng tuổi có thể cần những lựa chọn hoàn toàn khác nhau nếu một người vẫn khỏe và ăn uống tốt, còn người kia đang già yếu, ăn ít hoặc vừa trải qua một đợt bệnh.

Người vẫn khỏe thường không cần chạy theo nhiều loại đồ bổ cùng lúc. Nếu muốn sử dụng thêm sản phẩm chăm sóc sức khỏe, nên xác định mục tiêu cụ thể và ưu tiên loại có thành phần, công dụng cũng như cách dùng rõ ràng.

Với người thường xuyên mệt mỏi, yếu hơn trước hoặc sức khỏe tổng thể giảm, việc lựa chọn cần nhìn rộng hơn một triệu chứng đơn lẻ. Mời bạn tham khảo bài viết Thuốc bổ cho người già suy nhược, mệt mỏi để tìm hiểu kỹ hơn cách cân nhắc sản phẩm trong nhóm nhu cầu này.

Người ăn ít, mau no hoặc không còn hứng thú với bữa ăn lại đặt ra một bài toán khác. Trong trường hợp đó, điều cần quan tâm không chỉ là “thuốc nào bổ” mà còn là lượng thức ăn thực tế, khả năng duy trì dinh dưỡng và nguyên nhân khiến việc ăn uống giảm. Mời bạn tham khảo bài viết Thuốc bổ cho người già ăn uống kém để lựa chọn theo tình trạng này.

Sau một đợt bệnh, nhu cầu chăm sóc cũng có thể thay đổi so với trước. Gia đình nên xem khả năng ăn uống, mức độ hồi phục và hướng dẫn điều trị hiện tại trước khi mua thêm sản phẩm; mời bạn tham khảo bài viết Thuốc bổ cho người già mới ốm dậy để tìm hiểu riêng trường hợp này.

Người tuổi càng cao có cần loại thuốc bổ riêng không?

Tuổi càng cao càng cần thận trọng khi lựa chọn, nhưng không có nghĩa cứ trên một độ tuổi nhất định thì tất cả mọi người đều cần cùng một loại thuốc bổ. Khả năng ăn uống, bệnh đang điều trị, thuốc sử dụng thường xuyên và mức độ tự chủ trong sinh hoạt có thể khác nhau rất nhiều giữa những người cùng tuổi.

Đặc biệt với người ở độ tuổi rất cao, việc “bổ sung thêm cho khỏe” không nên tách rời khỏi những sản phẩm và thuốc họ đang sử dụng. Một sản phẩm có nhiều thành phần chưa chắc là ưu điểm nếu người sử dụng không thực sự cần hoặc khó kiểm soát việc dùng nhiều loại cùng lúc.

Gia đình đang chăm sóc người ở nhóm tuổi này có thể tham khảo riêng bài viết Thuốc bổ cho người già trên 80 tuổi để xem những tiêu chí cần ưu tiên khi lựa chọn.

Có phải thuốc bổ càng nhiều thành phần càng tốt?

Không, nhiều thành phần không đồng nghĩa với phù hợp hơn hoặc tốt hơn cho người lớn tuổi. Điều quan trọng là thành phần đó có phục vụ đúng nhu cầu của người sử dụng hay không, hàm lượng như thế nào và có trùng với những sản phẩm khác đang dùng hay không.

(Ảnh: Cần xem kỹ thành phần trên thuốc bổ cho người già trước khi sử dụng)

Một công thức dài có thể tạo cảm giác “bổ toàn diện”, nhưng người sử dụng chưa chắc cần tất cả các thành phần đó. Ngược lại, một sản phẩm có công thức tương đối đơn giản nhưng đúng mục đích, dễ sử dụng và phù hợp để duy trì có thể hợp lý hơn trong một số trường hợp.

Vì vậy, khi so sánh hai sản phẩm, không nên chỉ đếm số vitamin, khoáng chất hoặc thảo dược được ghi trên bao bì. Nên đọc cả hàm lượng, công dụng được công bố, đối tượng sử dụng và khuyến cáo để hiểu sản phẩm thực sự dành cho nhu cầu nào.

Vitamin và khoáng chất có phải cứ lớn tuổi là nên bổ sung?

Không phải cứ lớn tuổi là cần tự bổ sung thêm tất cả vitamin và khoáng chất. Nhu cầu còn phụ thuộc vào chế độ ăn, khả năng hấp thu, tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng và những thiếu hụt cụ thể nếu có. Bổ sung không đúng nhu cầu hoặc sử dụng liều cao kéo dài cũng không phải cách chăm sóc sức khỏe hợp lý.

Nếu chế độ ăn vẫn đa dạng, không nên mặc định tuổi cao đồng nghĩa cơ thể đang thiếu nhiều chất. Trong trường hợp nghi ngờ thiếu hụt cụ thể hoặc được bác sĩ xác định cần bổ sung, lựa chọn sản phẩm và liều sử dụng sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.

Đây cũng là lý do gia đình không nên mua một bộ vitamin thật nhiều loại chỉ vì thấy người thân gần đây mệt hoặc ăn ít. Những biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và không thể tự xác định thiếu chất chỉ bằng cảm giác.

Thuốc bổ từ thảo dược có phải lúc nào cũng lành hơn?

Không nên mặc định sản phẩm có nguồn gốc thảo dược thì người lớn tuổi nào cũng dùng được hoặc có thể sử dụng tùy ý. Mỗi nguyên liệu có đặc tính riêng, trong khi sản phẩm hoàn chỉnh còn khác nhau về thành phần phối hợp, hàm lượng, đối tượng sử dụng và khuyến cáo.

Những nguyên liệu quen thuộc như sâm, đông trùng hạ thảo hoặc các loại thảo dược khác cũng cần được xem trong công thức cụ thể thay vì chỉ dựa vào danh tiếng của nguyên liệu. Đặc biệt khi người thân đang sử dụng thuốc điều trị, việc kiểm tra thành phần và hỏi người có chuyên môn khi cần thiết vẫn quan trọng.

Nếu đang cân nhắc riêng nhóm đông trùng hạ thảo, mời bạn tham khảo bài viết về Đông trùng hạ thảo cho người già để tìm hiểu mức độ phù hợp, cách dùng và những trường hợp cần thận trọng.

Nên ưu tiên sản phẩm dạng viên, bột hay dạng nước?

Không có dạng viên, bột hay dạng nước nào mặc nhiên tốt hơn cho người già; nên chọn theo khả năng sử dụng, sự thuận tiện và loại sản phẩm thực sự cần dùng. Dạng sản phẩm chủ yếu ảnh hưởng đến cách sử dụng và khả năng duy trì hằng ngày, còn có phù hợp hay không vẫn phải dựa vào thành phần, công dụng, liều dùng và tình trạng của người sử dụng.

Dạng viên thường gọn, dễ mang theo và có liều dùng tương đối rõ, nhưng có thể bất tiện với người lớn tuổi khó nuốt viên hoặc phải uống nhiều sản phẩm mỗi ngày. Dạng bột có thể pha theo hướng dẫn và phù hợp với một số sản phẩm dinh dưỡng hoặc bổ sung, nhưng cần thêm thao tác chuẩn bị và bảo quản đúng cách sau khi mở.

Dạng nước thuận tiện vì có thể sử dụng trực tiếp, đặc biệt với người không thích uống viên hoặc gia đình muốn chuẩn bị sản phẩm dễ dùng hằng ngày. Tuy nhiên, “dạng nước” là một khái niệm rất rộng: sữa dinh dưỡng, nước yến và thực phẩm bảo vệ sức khỏe dạng nước có thể hoàn toàn khác nhau về thành phần và mục đích sử dụng. Vì vậy, không nên cho rằng sản phẩm dạng nước sẽ dễ hấp thu hơn, bổ hơn hoặc phù hợp với người già hơn chỉ vì hình thức sử dụng.

Chẳng hạn, Hector Sâm là thực phẩm bảo vệ sức khỏe dạng nước, có công dụng giúp tăng cường sức khỏe và sức đề kháng cho cơ thể. Sản phẩm không phải thuốc và cũng không nên được hiểu là thuốc bổ chỉ vì được sử dụng với mục đích chăm sóc sức khỏe. Đây là một ví dụ cho thấy khi chọn dạng nước, người mua vẫn cần xem sản phẩm thuộc nhóm nào và có công dụng gì, chứ không chỉ nhìn vào hình thức đóng chai.

Nếu người thân có thể sử dụng tốt cả viên, bột lẫn nước, hãy ưu tiên lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu trước rồi mới chọn dạng sử dụng thuận tiện. Ngược lại, nếu người lớn tuổi thường quên uống, ngại pha chế hoặc khó dùng một dạng nhất định, tính thuận tiện lại trở thành tiêu chí đáng cân nhắc để sản phẩm có thể được sử dụng đúng và đều đặn.

Chọn thuốc bổ cần kiểm tra những thông tin gì?

Trước khi mua, nên kiểm tra ít nhất tên và loại sản phẩm, thành phần, hàm lượng, công dụng được công bố, đối tượng sử dụng, cách dùng, khuyến cáo, nhà sản xuất và hạn sử dụng. Với người cao tuổi, cũng cần đối chiếu những thông tin này với tình trạng sức khỏe và các sản phẩm hoặc thuốc đang dùng.

Không nên chỉ nhìn mặt trước bao bì hoặc những câu giới thiệu nổi bật. Phần thành phần, hướng dẫn và cảnh báo thường giúp người mua hiểu rõ hơn sản phẩm có thực sự phù hợp với nhu cầu của người thân hay không.

Nếu mua qua mạng, nên chọn nơi có thông tin sản phẩm đầy đủ và có thể giải thích rõ sản phẩm thuộc nhóm nào. Những cách quảng cáo như “ai dùng cũng tốt”, “càng lớn tuổi càng cần” hoặc dùng sản phẩm chăm sóc sức khỏe như một giải pháp thay thế điều trị là những dấu hiệu cần thận trọng.

Có nên đổi thuốc bổ liên tục để tìm loại tốt hơn?

Không nên thay đổi sản phẩm liên tục chỉ vì chưa cảm nhận được sự khác biệt trong thời gian ngắn. Mỗi sản phẩm có mục đích và hướng dẫn sử dụng khác nhau, trong khi sức khỏe người lớn tuổi còn chịu ảnh hưởng bởi ăn uống, ngủ nghỉ, vận động, bệnh đang điều trị và nhiều yếu tố khác.

(Ảnh: Không nên thường xuyên thay đổi thuốc bổ chỉ vì muốn khoẻ hơn nữa)

Trước khi đổi sang loại khác, nên xem lại lý do ban đầu lựa chọn sản phẩm, cách sử dụng có đúng hướng dẫn hay không và mục tiêu kỳ vọng có phù hợp với công dụng được công bố hay không. Nếu sản phẩm không còn phù hợp hoặc xuất hiện vấn đề trong quá trình sử dụng, lúc đó mới cần cân nhắc điều chỉnh.

Mua thuốc bổ cho người già ở đâu?

Khi mua thuốc bổ cho người già, nên ưu tiên nơi cung cấp rõ thông tin về loại sản phẩm, thành phần, công dụng, đối tượng sử dụng và những khuyến cáo cần thiết. Người mua cũng nên được giải thích sản phẩm mình đang cân nhắc thực chất là thuốc, vitamin – khoáng chất, sản phẩm bổ sung hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thay vì chỉ được giới thiệu chung là “thuốc bổ”.

Tuy nhiên, không phải lúc nào người thân lớn tuổi cũng nhất thiết cần mua một sản phẩm thuộc nhóm “thuốc bổ”. Nếu bạn đang tìm mua một thứ gì đó để bồi bổ nhưng còn phân vân giữa thuốc bổ, thức uống, thực phẩm, yến, sâm hay đông trùng hạ thảo, bài Mua gì tẩm bổ cho người già? sẽ giúp xác định nhóm lựa chọn phù hợp trước khi quyết định sản phẩm cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Người đang điều trị bệnh có tự mua thêm thuốc bổ uống được không?

Không nên tự động bổ sung một sản phẩm chỉ vì được gọi là “thuốc bổ” khi người lớn tuổi đang điều trị bệnh. Cần biết sản phẩm thực sự thuộc nhóm nào, thành phần ra sao và người đó đang sử dụng những thuốc gì. Nếu chưa rõ mức độ phù hợp hoặc khả năng dùng chung, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Người đang uống nhiều loại thuốc có nên uống thêm vitamin hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe không?

Không nên mặc định vitamin hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe luôn có thể dùng thêm bên cạnh nhiều loại thuốc. Mức độ phù hợp phụ thuộc vào thành phần, liều lượng và tình trạng của từng người, đồng thời có thể xảy ra tình trạng bổ sung trùng lặp giữa nhiều sản phẩm. Vì vậy, nên kiểm tra toàn bộ những gì người thân đang sử dụng trước khi thêm một loại mới.

Người già thường xuyên mệt mỏi có phải cứ uống thuốc bổ là được không?

Không, mệt mỏi không phải lúc nào cũng là dấu hiệu cơ thể đang thiếu “chất bổ”. Nếu tình trạng kéo dài, ngày càng rõ hoặc đi kèm những biểu hiện bất thường khác, nên tìm nguyên nhân thay vì chỉ đổi hoặc tăng thêm sản phẩm. Thuốc bổ hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ nên được lựa chọn theo nhu cầu phù hợp của người sử dụng.

Nghe người quen nói một loại thuốc bổ rất tốt thì có mua cho người thân dùng theo được không?

Không nên quyết định chỉ dựa trên trải nghiệm của người khác, ngay cả khi họ có độ tuổi tương đương. Sức khỏe, chế độ ăn, bệnh đang điều trị và thuốc sử dụng có thể hoàn toàn khác nhau. Nên kiểm tra xem sản phẩm đó có đúng với nhu cầu của người thân và có thuộc đối tượng được khuyến nghị sử dụng hay không.

Thuốc bổ của người trẻ có thể cho người lớn tuổi dùng được không?

Có sản phẩm dành cho người trưởng thành nói chung, nhưng cũng có loại có thành phần hoặc mục đích không phù hợp với nhu cầu của người cao tuổi. Vì vậy, không nên dùng tiêu chí “người trẻ uống được thì người già cũng uống được” để lựa chọn. Đối tượng sử dụng, thành phần, liều dùng và khuyến cáo trên từng sản phẩm cần được kiểm tra trước.

Có nên mua nhiều loại thuốc bổ cho người già uống cùng lúc không?

Không nên mặc định dùng nhiều loại sẽ giúp bồi bổ tốt hơn. Các sản phẩm có thể trùng vitamin, khoáng chất hoặc những thành phần khác, trong khi người sử dụng có thể không cần tất cả. Lựa chọn ít sản phẩm nhưng có mục đích rõ ràng thường dễ kiểm soát hơn việc sử dụng cùng lúc quá nhiều loại.

Uống thuốc bổ có cần nghỉ một thời gian rồi mới uống tiếp không?

Điều này phụ thuộc vào chính sản phẩm đang sử dụng chứ không có một chu kỳ chung áp dụng cho mọi loại thuốc bổ. Có sản phẩm được hướng dẫn sử dụng hằng ngày, trong khi thuốc hoặc chất bổ sung khác có thời gian và liều sử dụng cụ thể. Nên tuân theo hướng dẫn của sản phẩm hoặc người có chuyên môn thay vì tự đặt quy tắc uống một tháng rồi nghỉ một tháng.

Thuốc bổ dạng nước có tốt hơn dạng viên không?

Không, dạng nước không mặc nhiên tốt hơn dạng viên và dạng viên cũng không mặc nhiên hiệu quả hơn dạng nước. Nên lựa chọn dựa trên thành phần, công dụng và mức độ phù hợp trước, sau đó mới xét đến sự thuận tiện khi sử dụng. Với người không thích hoặc khó nuốt viên nhưng vẫn nuốt chất lỏng bình thường, dạng nước có thể dễ sử dụng hơn.

Người lớn tuổi vẫn khỏe có thể dùng sản phẩm tăng cường sức khỏe không?

Có thể cân nhắc nếu sản phẩm phù hợp với đối tượng sử dụng và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người đó. Người lớn tuổi không nhất thiết phải chờ đến khi yếu hoặc mới ốm dậy mới quan tâm đến sức khỏe, nhưng cũng không cần sử dụng nhiều sản phẩm chỉ để “phòng khi thiếu”. Nên chọn sản phẩm có mục đích rõ ràng và sử dụng đúng hướng dẫn.

Người lớn tuổi có nên uống thuốc bổ tăng cường sinh lý không?

Có thể cân nhắc nếu sản phẩm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nhu cầu thực tế, nhưng không nên tự mua chỉ vì thấy khả năng sinh lý giảm theo tuổi. Người lớn tuổi có thể đang mắc bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường hoặc sử dụng nhiều loại thuốc, trong khi một số sản phẩm tăng cường sinh lý có thành phần cần thận trọng khi dùng chung. Vì vậy, nên kiểm tra kỹ thành phần, công dụng, khuyến cáo và tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ nếu người sử dụng đang điều trị bệnh hoặc dùng thuốc thường xuyên.

Dùng thuốc bổ bao lâu mới biết có phù hợp hay không?

Không có một mốc thời gian chung vì “thuốc bổ” bao gồm nhiều loại sản phẩm rất khác nhau. Trước tiên nên đánh giá sự phù hợp dựa trên đối tượng, thành phần, mục đích và khả năng sử dụng đúng hướng dẫn, thay vì chỉ chờ một cảm giác “khỏe lên” sau vài ngày. Nếu xuất hiện biểu hiện bất thường trong quá trình sử dụng, nên ngừng và kiểm tra nguyên nhân phù hợp.

Thuốc bổ giá cao có phải tốt hơn cho người già không?

Giá cao không đồng nghĩa với phù hợp hơn hoặc tốt hơn cho người sử dụng. Một sản phẩm có thành phần và công dụng đúng nhu cầu, nguồn gốc rõ ràng và thuận tiện để sử dụng thường đáng cân nhắc hơn sản phẩm đắt tiền nhưng không phù hợp. Khi so sánh giá, cũng nên xem lượng dùng và thời gian sử dụng thay vì chỉ nhìn giá của một hộp.

Uống thuốc bổ thường xuyên có gây tác dụng phụ không?

Có thể, tùy loại sản phẩm, thành phần, liều dùng và tình trạng sức khỏe của người sử dụng. Thuốc bổ, vitamin, khoáng chất hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải cứ dùng thường xuyên hoặc dùng nhiều hơn thì sẽ tốt hơn; một số thành phần có thể gây tác dụng không mong muốn, bị bổ sung quá mức hoặc không phù hợp khi dùng cùng thuốc điều trị. Vì vậy, người lớn tuổi nên sử dụng đúng hướng dẫn, tránh tự ý tăng liều và kiểm tra lại các sản phẩm đang dùng để hạn chế trùng lặp thành phần.

Nếu chưa biết nên chọn thuốc bổ nào cho người thân thì phải làm sao?

Hãy bắt đầu từ nhu cầu của người sử dụng thay vì bắt đầu từ tên sản phẩm. Xác định người thân vẫn khỏe, đang mệt mỏi, ăn uống kém, mới ốm dậy hay có tình trạng cần thận trọng sẽ giúp thu hẹp lựa chọn đáng kể. Nếu vẫn chưa xác định được nhóm phù hợp, có thể cung cấp những thông tin này cho nơi tư vấn để được gợi ý lựa chọn trước khi quyết định mua.