Uống Nước Lá Tía Tô Hàng Ngày Có Tốt Không? Cần Lưu Ý Gì?

Nhiều người vốn chỉ ăn tía tô như rau gia vị nhưng sau khi nghe nước lá tía tô tốt cho gout, giảm cân hoặc giúp da sáng hơn thì bắt đầu nấu hay xay uống mỗi ngày. Đây là lúc cần phân biệt rõ: ăn một ít tía tô trong bữa ăn và sử dụng một lượng lớn lá để làm thức uống hằng ngày không hoàn toàn giống nhau.

Uống nước lá tía tô hàng ngày có tốt không?

Uống nước lá tía tô hàng ngày có thể phù hợp với một số người nếu dùng lượng vừa phải và cơ thể dung nạp tốt, nhưng không có nghĩa uống càng nhiều hoặc duy trì càng lâu thì càng tốt. Có nên uống thường xuyên hay không còn phụ thuộc vào mục đích sử dụng, lượng lá, cách chế biến và tình trạng sức khỏe.

Tía tô (Perilla frutescens) vừa là thực phẩm vừa được sử dụng làm dược liệu ở nhiều nước châu Á. Lá chứa các hợp chất như rosmarinic acid, flavonoid và thành phần tinh dầu với nhiều hoạt tính sinh học đã được nghiên cứu. Tuy nhiên, phần lớn công dụng được nghiên cứu trên chiết xuất hoặc trong các mô hình thực nghiệm; bằng chứng lâm sàng ở người hiện vẫn còn tương đối hạn chế.

Vì vậy, để biết uống hằng ngày có thực sự tốt hay không, cần xem bạn đang sử dụng nước lá tía tô với mục đích gì.

Người bị gout có nên uống nước lá tía tô hàng ngày?

Người bị gout có thể ăn tía tô hoặc sử dụng nước lá tía tô như một phần của chế độ ăn nếu phù hợp, nhưng chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để xem việc uống nước lá tía tô hàng ngày là phương pháp làm giảm acid uric hoặc điều trị gout.

Tía tô và một số thành phần của cây đang được nghiên cứu về hoạt tính chống viêm và những cơ chế có khả năng liên quan đến chuyển hóa acid uric. Đây là lý do mối liên hệ giữa tía tô và gout đáng được nghiên cứu, nhưng bằng chứng về cơ chế hoặc mô hình thực nghiệm không đồng nghĩa một ly nước lá tía tô tự nấu đã được chứng minh có thể kiểm soát gout ở người.

Điều đáng lưu ý là người bị gout đôi khi thấy khớp hết đau sau vài ngày rồi cho rằng bệnh đã khỏi. Gout còn liên quan đến việc kiểm soát acid uric lâu dài và nguy cơ tái phát, tổn thương khớp, hạt tophi hoặc các biến chứng khác. Vì vậy, không nên vì đang uống tía tô mà tự ngừng thuốc hoặc bỏ theo dõi acid uric.

Uống nước lá tía tô hàng ngày để giảm cân có tốt không?

Chưa có bằng chứng tốt cho thấy chỉ cần uống nước lá tía tô hàng ngày sẽ làm cơ thể đốt mỡ hoặc giảm cân đáng kể. Vì vậy, những công thức tía tô được quảng bá như một loại “nước giảm cân” không nên được xem là giải pháp thay thế cho việc kiểm soát tổng năng lượng ăn vào và vận động.

Tuy nhiên, nếu một ly nước tía tô không đường được dùng thay cho trà sữa, nước ngọt hoặc đồ uống nhiều năng lượng thì sự thay thế này có thể hữu ích cho người đang kiểm soát cân nặng. Lợi ích khi đó phần lớn đến từ việc giảm lượng đường và năng lượng của đồ uống được thay thế, chứ không có nghĩa tía tô tự làm mỡ bụng biến mất.

Uống nước lá tía tô hàng ngày có giúp da sáng hơn không?

Tía tô chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa và đã có nghiên cứu về khả năng tác động đến quá trình hình thành melanin, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định uống nước lá tía tô hàng ngày sẽ làm da trắng hoặc sáng màu rõ rệt.

Một số nghiên cứu về chiết xuất tía tô sử dụng ngoài da cho thấy tiềm năng ức chế melanogenesis và cải thiện chỉ số melanin. Đây là cơ sở đáng quan tâm đối với ứng dụng mỹ phẩm của tía tô, nhưng không thể lấy kết quả của một chiết xuất được chuẩn hóa dùng ngoài da để suy ra rằng uống nước lá tía tô tự nấu sẽ tạo ra tác dụng tương tự.

Nếu chị em thay một thức uống nhiều đường bằng nước tía tô không đường, đồng thời ngủ đủ, ăn uống cân đối và chăm sóc da tốt hơn thì làn da có thể thay đổi theo thời gian. Tuy nhiên, không nên quy toàn bộ sự thay đổi đó cho việc nước tía tô đã “làm trắng da từ bên trong”.

Người bị dị ứng, viêm mũi dị ứng có nên uống nước lá tía tô hàng ngày?

Tía tô là một trong những dược liệu có dữ liệu ở người đáng quan tâm đối với dị ứng, nhưng bằng chứng hiện có chủ yếu liên quan đến chiết xuất được chuẩn hóa chứ không phải nước lá tự nấu.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng trên người bị viêm mũi - kết mạc dị ứng theo mùa cho thấy chiết xuất tía tô giàu rosmarinic acid sử dụng trong 21 ngày cải thiện một số triệu chứng và chỉ dấu viêm so với giả dược. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ có 29 người và sử dụng lượng rosmarinic acid được xác định, nên không thể quy đổi thành “bao nhiêu lá tía tô nấu nước mỗi ngày”.

Do đó, người bị viêm mũi dị ứng vẫn có thể dùng tía tô như thực phẩm nếu phù hợp, nhưng không nên tự bỏ thuốc hoặc điều trị đang có để chuyển sang uống nước tía tô.

Uống nước lá tía tô hàng ngày để phòng cảm cúm có tốt không?

Không cần thiết phải uống nước tía tô hàng ngày chỉ với mục đích phòng cảm cúm. Tía tô có lịch sử sử dụng trong y học truyền thống đối với một số triệu chứng cảm lạnh và ho, nhưng điều đó không đồng nghĩa uống mỗi ngày sẽ giúp một người khỏe mạnh không mắc cúm hoặc các bệnh nhiễm virus đường hô hấp.

Uống nước lá tía tô hàng ngày để thanh nhiệt, giải độc có tốt không?

Không nên hiểu uống nước tía tô là cách “rửa” độc tố khỏi gan, thận hoặc máu. Nếu thích mùi vị và sử dụng lượng vừa phải, nước tía tô không đường có thể đơn giản là một thức uống từ thực vật. Nhưng một người khỏe mạnh không cần uống lượng lớn mỗi ngày chỉ để cơ thể “thải độc”.

Uống nước lá tía tô hàng ngày có tác dụng phụ không?

Tía tô là loại rau được sử dụng phổ biến trong bữa ăn, nhưng dữ liệu về việc uống một lượng lớn nước lá tía tô hàng ngày trong thời gian dài vẫn còn hạn chế. Vì vậy, không nên lấy tính an toàn khi ăn như thực phẩm để suy ra rằng nước lá cô đặc hoặc chiết xuất có thể dùng tùy ý.

Các nghiên cứu lâm sàng với một số chiết xuất tía tô cho thấy khả năng dung nạp tương đối tốt trong thời gian nghiên cứu. Chẳng hạn, thử nghiệm về viêm mũi - kết mạc dị ứng trong 21 ngày không ghi nhận biến cố bất lợi ở nhóm sử dụng; một thử nghiệm khác với chiết xuất tía tô cũng không ghi nhận khác biệt đáng kể về biến cố bất lợi so với giả dược. Tuy nhiên, các dữ liệu này không đủ để xác lập độ an toàn của nước lá tự nấu khi uống liên tục trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Dị ứng với tía tô cũng có thể xảy ra. Y văn đã ghi nhận các phản ứng dị ứng liên quan đến các bộ phận của cây tía tô, dù đây không phải tình trạng thường gặp ở đa số người ăn tía tô.

Nếu uống xong thường xuyên xuất hiện đau bụng, buồn nôn, nổi mẩn, ngứa hoặc biểu hiện bất thường khác thì không nên cố duy trì chỉ vì nghĩ đây là rau tự nhiên.

Uống nước lá tía tô bao lâu thì nên tạm ngưng?

Không có một công thức chung như uống 7 ngày nghỉ 3 ngày hoặc uống một tháng phải nghỉ một tuần áp dụng cho tất cả mọi người. Việc có tiếp tục sử dụng hay không nên dựa vào mục đích ban đầu và phản ứng của cơ thể.

Nếu uống vì gout nhưng acid uric vẫn cao hoặc bệnh vẫn tái phát, không nên tăng lượng tía tô để thay cho việc kiểm soát bệnh. Nếu uống để giảm cân nhưng cân nặng không thay đổi, uống nhiều hơn cũng không giải quyết được nguyên nhân. Tương tự, nếu uống để làm sáng da nhưng không thấy thay đổi, không có cơ sở để cho rằng cứ kéo dài thêm vài tháng hoặc nấu đặc hơn thì da sẽ trắng hơn.

Nếu chỉ dùng một lượng vừa phải như thức uống và cơ thể dung nạp tốt thì cũng không có quy tắc bắt buộc phải nghỉ để gan hoặc thận “đào thải”. Ngược lại, khi không còn nhu cầu sử dụng, không cần cố uống quanh năm chỉ để duy trì một tác dụng chưa được xác định.

Dùng tía tô thường xuyên cần lưu ý gì?

Lá tía tô tươi, nước xay, nước nấu, bột và chiết xuất không hoàn toàn giống nhau. Khi sử dụng thường xuyên, cần quan tâm đến lượng nguyên liệu, cách chế biến, nguồn gốc và các thành phần khác được phối hợp cùng tía tô.

Lá tía tô tươi xay hoặc nấu nước

Nếu dùng lá tươi, nên chọn rau có nguồn gốc đáng tin cậy và rửa kỹ trước khi chế biến. Đất cát, vi sinh vật và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật là những vấn đề cần quan tâm với rau tươi nói chung, đặc biệt khi xay sống để uống.

Rửa đúng cách giúp loại bỏ đất, bụi và một phần chất bám trên bề mặt nhưng không thể biến nguyên liệu có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức thành an toàn tuyệt đối. Vì vậy, nguồn rau vẫn quan trọng hơn việc tìm một loại nước ngâm được quảng cáo là có thể “khử sạch hóa chất”.

Nước tía tô đã xay hoặc nấu cũng không nên để lâu ở nhiệt độ thường. Nếu cần làm dịu mùi vị, không nên cho quá nhiều đường vì khi đó một thức uống được dùng với mục tiêu sức khỏe lại trở thành nguồn đường bổ sung hằng ngày.

Bột tía tô

Cần xem sản phẩm là bột toàn phần từ lá hay bột được tạo từ dịch chiết. Hai dạng này có thể khác nhau về chất xơ, hàm lượng hoạt chất và lượng nguyên liệu tương đương trong mỗi khẩu phần.

Nếu sử dụng hằng ngày, nên theo lượng được nhà sản xuất hướng dẫn và xem toàn bộ thành phần. Không nên tự quy đổi một muỗng bột thành một số lượng lá tươi nếu sản phẩm không cung cấp thông tin tương ứng.

Trà tía tô và sản phẩm phối hợp

Một sản phẩm mang tên trà tía tô có thể phối hợp thêm gừng, chanh, cam thảo, trà xanh, đường hoặc những thảo dược khác. Khi đó, tác dụng và độ an toàn khi uống hằng ngày phải được đánh giá dựa trên toàn bộ công thức, không chỉ riêng tía tô.

Ví dụ, sản phẩm có thêm trà xanh có thể chứa caffeine; sản phẩm hòa tan có đường lại làm tăng lượng đường bổ sung nếu uống nhiều lần trong ngày. Vì vậy, tên “trà thảo mộc” không đủ để đánh giá một sản phẩm có phù hợp sử dụng thường xuyên hay không.

Cao và chiết xuất tía tô

Không nên đánh đồng cao hoặc chiết xuất tía tô với một ly nước lá tía tô tự nấu. Chiết xuất có thể được chuẩn hóa hoặc cô đặc một số thành phần. Ngược lại, kết quả nghiên cứu sử dụng chiết xuất chuẩn hóa cũng không chứng minh rằng chỉ cần tăng số lượng lá tía tô nấu nước sẽ đạt tác dụng tương tự.

Ai cần thận trọng khi uống nước lá tía tô thường xuyên?

Người có tiền sử dị ứng với tía tô hoặc xuất hiện phản ứng bất thường sau khi sử dụng không nên cố uống hằng ngày. Người đang điều trị bệnh mạn tính và sử dụng nhiều thuốc cũng nên thận trọng hơn nếu muốn dùng lượng lớn, bột hoặc chiết xuất tía tô thường xuyên, bởi dữ liệu về tương tác trong sử dụng dài hạn còn hạn chế.

Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú không nên tự sử dụng cao, chiết xuất hoặc lượng lớn tía tô như một liệu trình kéo dài chỉ dựa trên kinh nghiệm dân gian. Việc ăn tía tô với lượng thực phẩm thông thường và sử dụng chế phẩm cô đặc hằng ngày là hai mức sử dụng khác nhau.

Người có bệnh gan hoặc bệnh thận cũng không nên tự tăng lượng thảo dược với mục đích “thải độc”. Nếu đang có bệnh lý cần điều trị, việc bổ sung một loại nước lá thường xuyên nên được xem trong toàn bộ chế độ ăn, thuốc và tình trạng bệnh thay vì đánh giá riêng tía tô.

Khi nào nên ngừng uống nước tía tô và đi khám?

Nên ngừng tự sử dụng và tìm nguyên nhân nếu vấn đề khiến bạn uống nước tía tô không cải thiện, ngày càng nặng hoặc cơ thể xuất hiện biểu hiện bất thường sau khi uống.

Người bị gout cần được đánh giá khi khớp sưng, nóng, đỏ, đau dữ dội, các cơn gout thường xuyên tái phát hoặc acid uric vẫn cao. Không nên chờ nước tía tô “đào thải acid uric” trong khi bệnh chưa được kiểm soát.

Người bị viêm mũi dị ứng kéo dài, khó thở hoặc các triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt cũng không nên chỉ tăng lượng nước tía tô. Nếu sau khi sử dụng tía tô xuất hiện nổi mề đay, sưng môi, sưng mặt, khó thở hoặc dấu hiệu phản ứng dị ứng nặng, cần ngừng sử dụng và được xử trí y tế kịp thời.

Với người uống vì giảm cân hoặc chăm sóc da, nếu cân nặng thay đổi bất thường, da viêm nhiều, nám tăng nhanh hoặc xuất hiện vấn đề kéo dài thì nên tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục thử các công thức nước lá trên mạng.

Hỏi đáp thường gặp

Người bị gout có nên uống nước lá tía tô hàng ngày không?

Người bị gout có thể sử dụng tía tô như thực phẩm hoặc thức uống nếu phù hợp, nhưng chưa có đủ bằng chứng cho thấy uống nước lá tía tô hàng ngày có thể điều trị gout. Không nên dùng tía tô thay thuốc hoặc bỏ theo dõi acid uric chỉ vì các cơn đau tạm thời đã giảm.

Uống nước lá tía tô có làm giảm acid uric không?

Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng ở người để khẳng định nước lá tía tô tự nấu làm giảm acid uric. Một số thành phần của tía tô đang được nghiên cứu về những cơ chế liên quan đến viêm và chuyển hóa acid uric, nhưng chưa thể quy thành hiệu quả điều trị gout ở người.

Đang lên cơn gout uống nước lá tía tô có giảm đau không?

Không nên dựa vào nước lá tía tô để xử lý một cơn gout cấp. Dù tía tô có các hợp chất với hoạt tính chống viêm được nghiên cứu, chưa có đủ bằng chứng cho thấy một ly nước lá tự nấu có thể kiểm soát tình trạng viêm và đau của cơn gout cấp.

Uống nước lá tía tô rồi có cần dùng thuốc gout không?

Không nên tự ngừng thuốc gout vì đang uống nước lá tía tô. Việc có cần dùng thuốc, thay đổi liều hay tiếp tục điều trị phụ thuộc vào tình trạng bệnh và acid uric, không phụ thuộc vào việc người bệnh đang sử dụng thêm một loại nước thảo mộc.

Uống nước lá tía tô mỗi ngày có giảm cân không?

Chưa có bằng chứng tốt cho thấy nước lá tía tô tự làm giảm cân khi uống hằng ngày. Nếu dùng nước tía tô không đường thay đồ uống nhiều đường, sự thay thế đó có thể giúp giảm lượng năng lượng nạp vào và hỗ trợ kế hoạch kiểm soát cân nặng.

Uống nước lá tía tô có làm trắng da không?

Chưa có đủ bằng chứng cho thấy uống nước lá tía tô hàng ngày làm trắng da. Một số chiết xuất tía tô đã cho thấy tiềm năng tác động đến quá trình tạo melanin trong nghiên cứu về da, nhưng không thể lấy kết quả này để khẳng định nước lá tía tô uống vào sẽ cho hiệu quả tương tự.

Xông mặt bằng lá tía tô có làm trắng da không?

Chưa có bằng chứng tốt cho thấy xông mặt bằng lá tía tô làm trắng da hoặc trị nám. Xông quá nóng hoặc quá lâu còn có thể gây đỏ và kích ứng da. Chiết xuất tía tô dùng trong mỹ phẩm được nghiên cứu ở nồng độ xác định không tương đương với hơi nước từ nồi lá tía tô.

Rửa mặt bằng nước lá tía tô hàng ngày có tốt không?

Không cần dùng nước lá tía tô thay sữa rửa mặt hằng ngày để có làn da khỏe. Nước lá tự nấu không được kiểm soát về pH, vi sinh và nồng độ hoạt chất như sản phẩm chăm sóc da. Nếu sử dụng khiến da đỏ, ngứa hoặc rát thì nên ngừng.

Uống nước lá tía tô hàng ngày có hại gan, thận không?

Chưa có cơ sở để kết luận sử dụng tía tô với lượng thực phẩm thông thường sẽ gây hại gan hoặc thận. Tuy nhiên, dữ liệu về việc uống lượng lớn nước lá hoặc chiết xuất cô đặc liên tục trong thời gian dài còn hạn chế, nên cũng không nên suy ra rằng dùng bao nhiêu cũng an toàn.

Uống nước lá tía tô hàng ngày có cần nghỉ không?

Không có quy tắc bắt buộc phải nghỉ một thời gian để gan hoặc thận “đào thải”. Nếu uống vì một mục đích cụ thể, nên đánh giá xem mục đích đó có đạt được hay không. Khi không còn nhu cầu sử dụng thì cũng không cần cố duy trì quanh năm.

Nên xay lá tía tô sống hay nấu chín để uống?

Không có đủ bằng chứng để khẳng định một cách luôn tốt hơn cho mọi mục đích. Xay sống giữ lại toàn bộ phần lá nhưng đòi hỏi kiểm soát vệ sinh nguyên liệu kỹ hơn; nấu làm giảm nguy cơ từ vi sinh vật nhưng nhiệt cũng có thể làm thay đổi một số thành phần của lá.

Uống nước lá tía tô trước hay sau ăn?

Không có thời điểm trước hay sau bữa ăn được chứng minh là tối ưu cho tất cả mục đích sử dụng. Nếu uống khiến dạ dày khó chịu khi đói, có thể chuyển sang sau bữa ăn. Không cần cố uống lúc bụng đói chỉ vì cho rằng như vậy cơ thể sẽ hấp thu hoặc “thải độc” tốt hơn.

Phụ nữ mang thai có uống nước lá tía tô hàng ngày được không?

Ăn một lượng tía tô thông thường trong bữa ăn khác với uống nước lá đậm đặc hoặc dùng cao chiết xuất hằng ngày. Do dữ liệu an toàn của việc sử dụng lượng lớn kéo dài trong thai kỳ còn hạn chế, phụ nữ mang thai không nên tự dùng như một liệu trình thảo dược thường xuyên.