Người Cao Huyết Áp Có Dùng Được Nhân Sâm Không?

Người Cao Huyết Áp Có Dùng Được Nhân Sâm Không?

Người cao huyết áp không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối mọi loại nhân sâm, nhưng cũng không nên tự sử dụng chỉ vì nghe nói sâm tốt cho tuần hoàn hoặc tim mạch. Các nghiên cứu về Panax ginseng hiện chưa cho thấy một quy luật đơn giản rằng nhân sâm luôn làm tăng hoặc luôn làm giảm huyết áp ở tất cả mọi người.

Một phân tích tổng hợp gồm 17 nghiên cứu với 1.381 người không ghi nhận tác động đáng kể của các loại sâm thuộc chi Panax lên huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương hoặc huyết áp trung bình. Trong khi đó, những nghiên cứu và phân tích khác lại ghi nhận khả năng cải thiện huyết áp ở một số nhóm hoặc với một số chế phẩm cụ thể. Điều này cho thấy không nên lấy một kết quả riêng lẻ để kết luận cho mọi sản phẩm mang tên nhân sâm.

(Ảnh: Người cao huyết áp có thể sử dụng nhân sâm vào những thời điểm phù hợp)

Vì vậy, câu trả lời ngắn gọn là: người cao huyết áp có thể sử dụng một số sản phẩm nhân sâm trong những trường hợp phù hợp, nhưng cần biết rõ mình đang dùng loại sâm nào, huyết áp có đang được kiểm soát ổn định hay không và có đang sử dụng thuốc điều trị hay không.

Vì Sao Có Người Nói Nhân Sâm Làm Tăng Huyết Áp?

Quan niệm người cao huyết áp phải kiêng nhân sâm đã tồn tại từ lâu. Một phần nguyên nhân đến từ những trường hợp người dùng cảm thấy bồn chồn, khó ngủ, hồi hộp hoặc khó chịu sau khi sử dụng, rồi quy tất cả những biểu hiện này thành “sâm làm tăng huyết áp”.

Nhưng cảm giác cơ thể nóng lên, tỉnh táo hoặc khó ngủ không đủ để kết luận huyết áp đã tăng. Muốn biết nhân sâm có thực sự làm thay đổi huyết áp hay không, cần đo bằng thiết bị phù hợp thay vì chỉ dựa vào cảm giác.

Tác Động Của Nhân Sâm Không Giống Nhau Ở Mọi Người

Những nghiên cứu về nhân sâm đã sử dụng nhiều loại khác nhau như nhân sâm châu Á, hồng sâm Hàn Quốc, sâm Ngọc Linh hoặc các chế phẩm chiết xuất được chuẩn hóa. Lượng dùng, tỷ lệ ginsenoside và thời gian nghiên cứu cũng không giống nhau.

Người sử dụng ngoài đời thực lại càng đa dạng hơn. Một người uống vài lát sâm, một người dùng cao sâm, người khác uống nước có sâm hoặc dùng sản phẩm phối hợp nhiều thành phần; vì vậy không thể chỉ dựa vào tên gọi “nhân sâm” để dự đoán chính xác tác động lên huyết áp.

Dùng Quá Nhiều Hoặc Dùng Sản Phẩm Không Rõ Thành Phần Là Một Vấn Đề Khác

Một số báo cáo về phản ứng bất lợi liên quan đến nhân sâm xuất hiện trong bối cảnh sử dụng không phù hợp, lạm dụng hoặc dùng sản phẩm có thành phần phức tạp. Điều này khác với việc sử dụng một chế phẩm cụ thể ở lượng xác định trong nghiên cứu.

Vì vậy, khi một người nói “tôi uống sâm bị tăng huyết áp”, cần biết họ đã dùng loại gì, bao nhiêu, có uống cùng cà phê, trà đặc, rượu hoặc sản phẩm khác hay không. Không nên bỏ qua toàn bộ bối cảnh rồi kết luận mọi loại nhân sâm đều gây tăng huyết áp.

Nhân Sâm Có Giúp Hạ Huyết Áp Không?

Một số nghiên cứu cho thấy các chế phẩm từ Panax ginseng có tiềm năng tác động đến chức năng mạch máu và huyết áp. Tuy nhiên, kết quả giữa các nghiên cứu chưa hoàn toàn đồng nhất và mức độ thay đổi, nếu có, không đủ để biến nhân sâm thành thuốc điều trị cao huyết áp.

Đây là điểm người dùng cần đặc biệt chú ý. Khi đọc một nghiên cứu cho thấy huyết áp giảm sau khi sử dụng một chiết xuất sâm cụ thể, không thể suy ra rằng mua bất kỳ củ sâm hoặc sản phẩm chứa sâm nào về dùng cũng sẽ nhận được kết quả tương tự.

(Ảnh: Chưa thể xác định nhân sâm có giúp hạ huyết áp hay không)

Không Nên Dùng Nhân Sâm Để Thay Thuốc Huyết Áp

Người đang điều trị cao huyết áp không nên tự giảm liều hoặc ngừng thuốc vì bắt đầu sử dụng nhân sâm. Thuốc huyết áp được kê dựa trên tình trạng cụ thể và mục tiêu kiểm soát nguy cơ tim mạch, trong khi bằng chứng hiện tại chưa ủng hộ việc dùng nhân sâm để thay thế điều trị chuẩn.

Nếu huyết áp cải thiện sau một thời gian, cũng không nên tự kết luận đó hoàn toàn là tác dụng của sâm. Chế độ ăn, cân nặng, giấc ngủ, mức độ vận động, thuốc và nhiều yếu tố khác đều có thể ảnh hưởng đến chỉ số.

Không Nên Tự Dùng Nhân Sâm Với Mục Đích Hạ Huyết Áp

Một người bị cao huyết áp nhưng chưa điều trị không nên mua nhân sâm về dùng thử với suy nghĩ đây là cách tự nhiên hơn thuốc. Cao huyết áp thường không gây triệu chứng rõ ràng nhưng vẫn có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch nếu không được kiểm soát phù hợp.

Nếu mục tiêu duy nhất là hạ huyết áp, nhân sâm không nên được xem là giải pháp thay thế. Việc sử dụng sâm, nếu có, cần được đánh giá như một phần bổ sung riêng biệt chứ không phải phương pháp điều trị chính.

Khi Nào Người Cao Huyết Áp Cần Thận Trọng Hơn Với Nhân Sâm?

Không phải tất cả người bị cao huyết áp đều có cùng mức độ rủi ro. Một người đã kiểm soát huyết áp ổn định bằng một loại thuốc khác với người có chỉ số dao động mạnh, vừa thay đổi phác đồ hoặc đang mắc nhiều bệnh cùng lúc.

Khi Huyết Áp Chưa Được Kiểm Soát Ổn Định

Nếu huyết áp thường xuyên tăng cao, dao động bất thường hoặc gần đây phải thay đổi thuốc, đây không phải thời điểm phù hợp để tự thêm nhiều sản phẩm bổ sung mới. Khi có quá nhiều thay đổi cùng lúc, rất khó xác định nguyên nhân nếu huyết áp tăng, giảm hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường.

Trong trường hợp này, ưu tiên trước hết là kiểm soát huyết áp theo hướng dẫn điều trị. Nếu vẫn muốn dùng nhân sâm, nên đợi tình trạng ổn định hơn và trao đổi về sản phẩm cụ thể thay vì tự thử.

Khi Đang Dùng Nhiều Thuốc Điều Trị

NCCIH lưu ý vẫn còn những điểm chưa chắc chắn về khả năng nhân sâm tương tác với thuốc chẹn kênh canxi và một số thuốc điều trị cao huyết áp khác. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào lời khuyên chung rằng “uống cách thuốc hai tiếng là được”.

Tương tác giữa dược liệu và thuốc không phải lúc nào cũng xảy ra ngay trong dạ dày hoặc được loại bỏ bằng cách tách thời điểm sử dụng. Nếu đang uống thuốc hằng ngày, nên cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết chính xác tên sản phẩm nhân sâm, thành phần và lượng dự định dùng.

Khi Có Thêm Bệnh Tim Mạch, Đái Tháo Đường Hoặc Bệnh Thận

Người cao huyết áp thường có thể mắc thêm các bệnh lý khác. Khi đó, việc đánh giá nhân sâm không thể chỉ dựa trên một chỉ số huyết áp.

Chẳng hạn, Panax ginseng có thể ảnh hưởng đến đường huyết, trong khi người bệnh thận hoặc tim mạch có thể đang sử dụng nhiều thuốc. Càng có nhiều bệnh nền và thuốc điều trị, việc tự thêm một sản phẩm bổ sung càng cần được xem xét toàn diện.

Nếu bạn hoặc người thân còn thuộc những nhóm sức khỏe đặc biệt khác, hãy xem thêm bài những đối tượng không nên dùng nhân sâm trước khi quyết định sử dụng.

Người Cao Huyết Áp Muốn Dùng Nhân Sâm Nên Làm Gì?

Điều đầu tiên không phải là tìm một con số chung như “mỗi ngày dùng bao nhiêu gam sâm”. Khi chưa xác định sản phẩm cụ thể, một liều lượng chung gần như không có nhiều ý nghĩa.

Xác Định Chính Xác Loại Sâm Và Sản Phẩm

Hãy kiểm tra tên nguyên liệu, dạng chế biến, hàm lượng và các thành phần đi kèm. Nhân sâm tươi, hồng sâm, cao sâm, viên nang và nước uống chứa sâm không thể mặc định sử dụng giống nhau.

Điều này càng quan trọng tại Việt Nam, nơi từ “sâm” được dùng cho nhiều dược liệu khác nhau. Dữ liệu nghiên cứu về Panax ginseng không nên tự động áp dụng cho sâm Ngọc Linh, đẳng sâm, sâm Bố Chính hoặc mọi sản phẩm có chữ “sâm” trên tên gọi.

(Ảnh: Sâm có nhiều loại, khả năng tương tác với người cao huyết áp cũng khác nhau)

Theo Dõi Huyết Áp Thay Vì Chỉ Theo Dõi Cảm Giác

Nếu người bệnh đã được bác sĩ đồng ý sử dụng một sản phẩm nhân sâm, nên giữ các yếu tố khác tương đối ổn định và theo dõi huyết áp đúng cách. Điều này hữu ích hơn việc chỉ chờ xem cơ thể có cảm thấy khỏe, nóng, tỉnh táo hay dễ ngủ hơn hay không.

Nếu chỉ số thay đổi bất thường sau khi bắt đầu dùng, cần xem lại sản phẩm và trao đổi với người có chuyên môn. Không nên tự tăng hoặc giảm thuốc huyết áp để “cân bằng” với tác động mà mình nghĩ là do nhân sâm.

Không Bắt Đầu Bằng Cách Kết Hợp Nhiều Sản Phẩm

Một sai lầm phổ biến là dùng cao sâm, trà sâm và thêm một loại nước bổ có sâm trong cùng thời gian. Khi xuất hiện khó ngủ, hồi hộp hoặc huyết áp thay đổi, rất khó xác định sản phẩm nào liên quan.

Nếu quyết định sử dụng, một cách dùng rõ ràng và có thể theo dõi thường hợp lý hơn. Không nên nghĩ rằng nhiều dạng sâm kết hợp sẽ giúp bồi bổ nhanh hơn.

Có Phải Cứ Huyết Áp Ổn Định Là Dùng Nhân Sâm Được?

Không hẳn. Huyết áp ổn định chỉ là một yếu tố cần xem xét, không phải giấy phép để sử dụng mọi sản phẩm nhân sâm.

Một người có thể kiểm soát huyết áp tốt nhưng đang dùng thuốc chống đông, thuốc điều trị đái tháo đường hoặc mắc bệnh tự miễn. Một người khác có thể không dùng thuốc nhưng lại thường xuyên mất ngủ và cảm thấy khó chịu khi sử dụng nhân sâm.

Vì vậy, quyết định có dùng được hay không cần nhìn vào toàn bộ tình trạng sức khỏe. Đây cũng là lý do không nên mua một sản phẩm sâm về cho tất cả người lớn tuổi trong gia đình chỉ vì mọi người đều có nhu cầu bồi bổ.