Xáo Tam Phân Có Tác Dụng Gì? Bằng Chứng Khoa Học Hiện Nay

Xáo tam phân có tác dụng gì?

Xáo tam phân đã được nghiên cứu về khả năng bảo vệ gan, chống oxy hóa, kháng viêm và hoạt tính độc tế bào trên một số dòng tế bào ung thư. Tuy nhiên, mức độ bằng chứng không giống nhau giữa từng tác dụng và phần lớn nghiên cứu hiện nay vẫn ở giai đoạn tiền lâm sàng, vì vậy chưa thể xem đây là những công dụng điều trị bệnh đã được chứng minh ở người.

Các nghiên cứu đáng chú ý hiện nay có thể chia thành bốn hướng chính:

Tác dụng bảo vệ gan

Bảo vệ gan là một trong những tác dụng được nghiên cứu đáng chú ý của xáo tam phân trên mô hình thực nghiệm. Các công trình tại Việt Nam đã khảo sát cao chiết và những hợp chất phân lập từ cây nhằm đánh giá khả năng hạn chế tổn thương gan.

Theo đề tài của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về thành phần hóa học và hoạt chất có tác dụng bảo vệ gan của xáo tam phân, các nhà nghiên cứu đã đánh giá cao chiết và một số hợp chất trên mô hình chuột bị gây tổn thương gan bằng paracetamol. Ostruthin là một trong những hợp chất đáng chú ý được khảo sát.

(Ảnh: Ostruthin có khả năng bảo vệ chức năng gan)

Nếu đang tìm hiểu Trà xáo tam phân, cần lưu ý kết quả của cao chiết hoặc một hợp chất phân lập trong nghiên cứu không thể áp dụng trực tiếp thành công dụng của trà. Hàm lượng hoạt chất, phương pháp chiết xuất, liều nghiên cứu và lượng thực tế được cơ thể hấp thu có thể rất khác nhau.

Vì vậy, bằng chứng bảo vệ gan hiện có không đủ để khẳng định xáo tam phân điều trị viêm gan B, gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc các bệnh gan khác ở người. Người đang mắc bệnh gan vẫn cần được chẩn đoán và điều trị theo nguyên nhân cụ thể.

Tác dụng chống oxy hóa

Hoạt tính chống oxy hóa của xáo tam phân đã được ghi nhận trong một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Nghiên cứu trên cao chiết rễ ghi nhận các nhóm chất như phenolic, flavonoid và proanthocyanidin, đồng thời đánh giá khả năng chống oxy hóa của cao chiết và các phân đoạn.

Nghiên cứu trên lá Paramignya trimera cũng sử dụng phép thử bắt gốc tự do DPPH để định hướng lựa chọn phân đoạn có hoạt tính. Từ phân đoạn được nghiên cứu, các tác giả phân lập được một số hợp chất như luteolin, scopoletin và ostruthin.

Tuy nhiên, hoạt tính chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa xáo tam phân đã được chứng minh chống lão hóa, “thải độc” hoặc phòng bệnh ở người. Những kết luận này cần bằng chứng lâm sàng phù hợp.

Nếu muốn tìm hiểu riêng về một nhóm hợp chất thường được nghiên cứu liên quan đến hoạt tính này, mời bạn tham khảo bài viết Flavonoid Là Chất Gì? Có Tác Dụng Gì Và Có Trong Dược Liệu Nào?

Tác dụng kháng viêm

Một số coumarin được phân lập từ xáo tam phân đã thể hiện hoạt tính liên quan đến phản ứng viêm trên mô hình tế bào. Nghiên cứu công bố năm 2017 trên Pharmaceutical Biology đã phân lập bảy coumarin từ thân Paramignya trimera và khảo sát trên tế bào vi thần kinh BV2 được kích thích bằng LPS.

Kết quả cho thấy một số coumarin ức chế sản xuất NO và PGE2 trong mô hình nghiên cứu. Ostruthin và Ninhvanin còn làm giảm biểu hiện của iNOS và COX-2.

(Ảnh: Coumarin trong xáo tam phân hỗ trợ kháng viêm)

Đây là những kết quả đáng quan tâm nhưng vẫn thuộc cấp độ tế bào. Chưa thể từ đó kết luận uống xáo tam phân có tác dụng điều trị viêm, giảm đau xương khớp hoặc chữa các bệnh viêm ở người.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về các hợp chất liên quan, mời bạn tham khảo Coumarin Trong Xáo Tam Phân Là Gì và có tác dụng gì với sức khoẻ con người.

Hoạt tính trên một số dòng tế bào ung thư

Một số cao chiết và phân đoạn của xáo tam phân đã thể hiện hoạt tính độc tế bào trên một số dòng tế bào ung thư trong điều kiện in vitro. Một nghiên cứu trên cao methanol từ rễ Paramignya trimera đã khảo sát cao chiết và các phân đoạn, ghi nhận hoạt tính độc tế bào trên nhiều dòng tế bào được thử nghiệm bên cạnh hoạt tính chống oxy hóa.

Tuy nhiên, kết quả trên tế bào trong phòng thí nghiệm chủ yếu giúp xác định những mẫu hoặc hợp chất có tiềm năng để tiếp tục nghiên cứu. Nó không chứng minh uống xáo tam phân có thể tiêu diệt tế bào ung thư, làm nhỏ khối u hoặc ngăn di căn trong cơ thể người

Những tác dụng nào hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định?

Trên Internet, xáo tam phân còn được gắn với nhiều công dụng như giải độc gan, giải rượu, giảm đau xương khớp, làm nhỏ khối u, phòng ung thư, tăng sức đề kháng hoặc giúp người khỏe mạnh phòng bệnh. Một số cách diễn giải có thể xuất phát từ kinh nghiệm sử dụng hoặc được suy rộng từ những hoạt tính trong phòng thí nghiệm.

Tuy nhiên, chưa nên khẳng định các công dụng này khi chưa có bằng chứng lâm sàng phù hợp trên người. Đặc biệt, hoạt tính chống oxy hóa không tự động đồng nghĩa “giải độc”, hoạt tính kháng viêm trên tế bào không đồng nghĩa điều trị viêm khớp và độc tính trên tế bào ung thư không đồng nghĩa chữa ung thư.

Cách diễn đạt phù hợp hơn là nêu chính xác hoạt tính nào đã được ghi nhận, mẫu nghiên cứu là gì và kết quả đang ở cấp độ nào. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng khi đánh giá thông tin về các loại dược liệu nói chung.

Tại sao có nghiên cứu nhưng vẫn chưa thể khẳng định tác dụng trên người?

Một hợp chất trước khi có thể được chứng minh mang lại lợi ích sức khỏe cho con người thường phải trải qua nhiều cấp độ nghiên cứu. Kết quả tốt trên tế bào có thể là cơ sở để nghiên cứu trên động vật, sau đó mới xem xét những nghiên cứu phù hợp trên người.

Cơ thể người còn có quá trình hấp thu, chuyển hóa, phân bố và đào thải. Một chất có thể thể hiện hoạt tính ở một nồng độ nhất định trong đĩa nuôi cấy nhưng chưa chắc đạt được nồng độ đó trong cơ thể khi sử dụng dưới dạng trà.

Vì vậy, khi đọc một thông tin về “tác dụng của xáo tam phân”, câu hỏi quan trọng không chỉ là nghiên cứu cho kết quả gì mà còn là nghiên cứu đó được thực hiện trên tế bào, động vật hay con người. Nội dung In-vitro, động vật và thử nghiệm trên người khác nhau thế nào? sẽ giải thích sâu hơn vấn đề này.

Có nên dùng xáo tam phân để hỗ trợ điều trị bệnh không?

Không nên tự xem xáo tam phân là một phương pháp điều trị chỉ dựa trên các kết quả tiền lâm sàng hiện có. Đặc biệt, người mắc ung thư, bệnh gan hoặc các bệnh cần điều trị lâu dài không nên tự ngừng thuốc hoặc thay đổi phác đồ để sử dụng dược liệu.

Nếu đang điều trị bệnh và muốn dùng thêm xáo tam phân, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về sản phẩm, lượng sử dụng và các thuốc đang dùng. Dữ liệu về tương tác giữa xáo tam phân với nhiều loại thuốc hiện còn hạn chế, vì vậy sự thận trọng là cần thiết.

Đối với người sử dụng dưới dạng trà thảo mộc, cũng không nên lựa chọn sản phẩm dựa trên những lời quảng cáo chữa bệnh. Nguồn gốc nguyên liệu, thành phần, quy cách, hướng dẫn sử dụng và thông tin của đơn vị sản xuất là những yếu tố thực tế hơn cần kiểm tra.

Hiểu đúng tác dụng của xáo tam phân theo bằng chứng hiện nay

Các nghiên cứu hiện nay cho thấy xáo tam phân là một loài cây có nhiều hợp chất và hoạt tính sinh học đáng quan tâm. Những hướng đã được khảo sát bao gồm bảo vệ gan trên mô hình thực nghiệm, chống oxy hóa, hoạt tính kháng viêm của một số coumarin và độc tế bào của cao chiết trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Điểm quan trọng là phần lớn bằng chứng về tác dụng vẫn thuộc giai đoạn tiền lâm sàng. Vì vậy, giá trị của những nghiên cứu này là giúp khoa học hiểu rõ hơn về cây và xác định các hướng cần nghiên cứu tiếp, chứ chưa phải cơ sở để khẳng định xáo tam phân điều trị được các bệnh tương ứng ở người.

Nếu muốn xem bức tranh đầy đủ hơn về các nghiên cứu, thành phần hóa học và từng cấp độ bằng chứng, bạn có thể đọc Bằng chứng khoa học về xáo tam phân. Đây là bài tổng hợp trung tâm để phân biệt rõ điều gì đã được nghiên cứu, điều gì mới là tiềm năng và điều gì hiện chưa thể kết luận.

Hỏi đáp thường gặp

Xáo tam phân có chữa ung thư không?

Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đủ để khẳng định xáo tam phân chữa được ung thư ở người. Một số nghiên cứu ghi nhận cao chiết rễ có hoạt tính độc tế bào trên nhiều dòng tế bào trong phòng thí nghiệm, nhưng đây không phải bằng chứng về hiệu quả điều trị ung thư trên bệnh nhân.

Người đang điều trị ung thư không nên dùng xáo tam phân để thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích hoặc những phương pháp khác được bác sĩ chỉ định.

Xáo tam phân có hỗ trợ người đang điều trị ung thư không?

Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định sử dụng xáo tam phân giúp cải thiện kết quả điều trị ung thư. Kết quả trên tế bào không cho biết việc uống trà hoặc sử dụng dược liệu cùng thuốc điều trị sẽ mang lại lợi ích hay ảnh hưởng như thế nào.

Người đang điều trị ung thư cũng có nguy cơ gặp tương tác giữa dược liệu và thuốc. Vì vậy, nếu muốn sử dụng thêm xáo tam phân, nên trao đổi trước với bác sĩ điều trị.

Xáo tam phân có chữa viêm gan B không?

Chưa có bằng chứng cho thấy xáo tam phân có thể điều trị hoặc loại bỏ virus viêm gan B. Hoạt tính bảo vệ gan được nghiên cứu không đồng nghĩa với tác dụng kháng virus HBV.

Người mắc viêm gan B cần được theo dõi và điều trị dựa trên tình trạng virus và chức năng gan. Không nên tự ngừng thuốc kháng virus để thay bằng xáo tam phân.

Xáo tam phân có tác dụng với gan nhiễm mỡ không?

Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định xáo tam phân điều trị hoặc cải thiện gan nhiễm mỡ ở người. Các nghiên cứu bảo vệ gan sử dụng những mô hình thực nghiệm cụ thể nên không thể tự động áp dụng cho mọi bệnh lý về gan.

Đối với gan nhiễm mỡ, việc kiểm soát cân nặng, chế độ ăn, vận động và những yếu tố chuyển hóa liên quan vẫn là những nội dung quan trọng cần được đánh giá theo hướng dẫn y tế.

Xáo tam phân có làm giảm men gan không?

Chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định uống xáo tam phân làm giảm AST hoặc ALT ở người có men gan cao. Kết quả trên mô hình động vật không thể tự động chuyển thành hiệu quả trên người.

Nếu xét nghiệm cho thấy men gan tăng, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ tìm một loại thảo dược để làm giảm chỉ số.

Xáo tam phân có làm nhỏ u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng không?

Hiện chưa có bằng chứng đủ để khẳng định xáo tam phân làm nhỏ hoặc điều trị u xơ tử cung hay u nang buồng trứng. Không nên lấy kết quả trên dòng tế bào ung thư để suy ra tác dụng đối với những bệnh lý này.

Người đã được phát hiện u xơ hoặc u nang nên theo dõi theo hướng dẫn chuyên khoa, đặc biệt khi xuất hiện triệu chứng bất thường.

Xáo tam phân có tác dụng chống oxy hóa không?

Một số cao chiết và hợp chất từ xáo tam phân đã thể hiện hoạt tính chống oxy hóa trong các phép thử phòng thí nghiệm. Nghiên cứu đã ghi nhận kết quả trên cả cao chiết rễ và những hợp chất được phân lập từ lá.

Tuy nhiên, hoạt tính chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm không chứng minh uống xáo tam phân có thể chống lão hóa, giải độc hoặc phòng ngừa bệnh ở người.

Xáo tam phân có tác dụng kháng viêm không?

Một số coumarin phân lập từ thân xáo tam phân đã thể hiện hoạt tính liên quan đến phản ứng viêm trên mô hình tế bào BV2. Ostruthin và ninhvanin là hai trong số những hợp chất đáng chú ý được nghiên cứu.

Đây vẫn là dữ liệu tiền lâm sàng. Chưa thể từ kết quả đó khẳng định xáo tam phân điều trị viêm khớp, giảm đau hoặc chữa các bệnh viêm ở người.

Cây xáo tam phân rừng có tốt hơn loại cây được trồng không?

Chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định xáo tam phân mọc tự nhiên trong rừng tốt hơn xáo tam phân được trồng và chăm sóc đúng cách. Cả hai đều là cùng một loài Paramignya trimera; chất lượng dược liệu còn phụ thuộc vào tuổi cây, bộ phận thu hoạch, điều kiện sinh trưởng, thời điểm khai thác và phương pháp chế biến.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào chữ “xáo tam phân rừng” để đánh giá sản phẩm tốt hơn hoặc có nhiều tác dụng hơn. Khi lựa chọn, người mua nên ưu tiên nguyên liệu xác định đúng loài, có nguồn gốc rõ ràng và thông tin về quá trình trồng, thu hoạch, chế biến có thể kiểm chứng.

Người thường xuyên uống rượu bia có nên uống xáo tam phân để bảo vệ gan không?

Chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định uống xáo tam phân có thể bảo vệ gan khỏi tác hại của rượu bia ở người. Vì vậy, không nên xem trà xáo tam phân như một biện pháp “bù lại” tác hại của việc uống nhiều rượu.

Giảm hoặc ngừng uống rượu bia vẫn là biện pháp quan trọng để hạn chế tổn thương gan liên quan đến rượu. Người có bất thường về chức năng gan nên được kiểm tra nguyên nhân và tư vấn phù hợp.

Người khỏe mạnh uống xáo tam phân có giúp phòng bệnh không?

Hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định uống xáo tam phân giúp phòng ung thư, bệnh gan hoặc các bệnh mạn tính ở người khỏe mạnh. Việc cây chứa những hợp chất có hoạt tính sinh học không đồng nghĩa sử dụng thường xuyên đã được chứng minh có tác dụng phòng bệnh.

Nếu lựa chọn xáo tam phân như một loại trà thảo mộc, không nên xem sản phẩm là “lá chắn” thay thế chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và khám sức khỏe phù hợp.